Á næstu mánuðum: skynsamlegt og opið þjóðaratkvæði um að hefja aðildarviðræður við ESB

Forsætisráðherra staðfesti á blaðamannafundi í Varsjá að þjóðaratkvæði um að hefja aðildarviðræður Íslands við Evrópusambandið verði „á næstu mánuðum að halda þjóðaratkvæðagreiðslu um að hefja aðildarviðræður Íslands um hugsanlega inngöngu í ESB“. Þessi skýra tilkynning kemur í kjölfar fundar hennar með pólskum starfsbróður og ferðar til Úkraínu vegna fjögurra ára frá innrás Rússa. Í stjórnarsáttmála er þegar kveðið á um að þjóðaratkvæðið fari fram í síðasta lagi vorið 2027, en erlendir miðlar hafa greint frá því að það gæti farið fram næsta haust. Þetta eru mikilvæg tíðindi fyrir Ísland. Það sem skiptir mig mestu í þessu er að við göngum til verks á opinn og ábyrgðan hátt. Í tvíhliða samtölum var rætt um að opna tækifæri og auka samþættingu Íslands við ESB með virðingu fyrir íslenskri sjálfsmynd innan Evrópu. Forsætisráðherrann lagði jafnframt áherslu á að norðurslóðaauðkenni Íslands yrði tekið til greina, sem og lífshættir og nýting auðlinda. Þetta er nákvæmlega sú nálgun sem við þurfum: að byggja brú milli tækifæra sem felast í nánara samstarfi og sérstöðu sem við verðum að verja og rækta. Á sama tíma heyrum við skýran vilja um að viðtökurnar í Evrópu séu jákvæðar. Í Varsjá kom fram að ESB „sýni öllum löndum virðingu“ og að sambandið þyrfti að breytast svolítið og verða sveigjanlegra fyrir inngöngu Íslands – með tilbúna samvinnu um það. Það skiptir máli að mögulegir samstarfsaðilar skilji að Ísland kemur að borðinu með sterka sjálfsmynd, norðurslóðaþekkingu og skýra sýn á nýtingu auðlinda. Þar liggur grunnur að vönduðum viðræðum um hugsanlega aðild: gagnkvæm virðing og raunsæ tækifæragreining. Þetta er líka spurning um lýðræði og gagnsæi. Forsætisráðherrann hefur sagt að ríkisstjórnin muni hlusta á það sem íslenska þjóðin vill gera, og það er rétta leiðin. Þjóðaratkvæðið snýst um að fá umboð til að „hefja aðildarviðræður … um hugsanlega inngöngu“. Það er skref sem opnar upplýsingar, greiningu og samtal – ekki endapunktur. Með öðrum orðum: Við erum að ákveða hvort við eigum að kanna málið til hlítar, með öllum gögnum á borðinu og opnum eyrum. Í umræðunni kom einnig fram mikilvæg áminning um að læra af reynslu annarra. Vísun var til Bretlands eftir Brexit, og fullyrt að nýjustu kannanir sýni að um 65% Breta myndu kjósa með ESB í dag og að meira en 80% ungs fólks í Bretlandi sé hlynnt hugsanlegri aðild. Það var jafnvel sagt: „Besta sönnunin fyrir því að það sé skynsamlegt að ræða aðlögun er kannski staðan í Bretlandi.“ Hver sem maður stendur í afstöðunni til ESB, þá er þetta áminning um að vandaði undirbúningur og hreinskilin upplýsingaöflun eru nauðsyn. Næstu mánuðir skipta því máli. Við þurfum að nýta tímann í málefnalegt samtal um hvað við viljum kanna nánar – og hvernig. Ég legg áherslu á þrjú atriði: - Upplýst samráð: Setja samtalið upp þannig að almenningur hafi greiðan aðgang að gögnum og sviðsmyndum, með virðingu fyrir ólíkum sjónarmiðum. Markmiðið er ekki að loka umræðu heldur opna hana. - Virðing fyrir sérstöðu: Byggja á því sem þegar hefur verið sagt – að norðurslóðaauðkenni, lífshættir og nýting auðlinda séu hluti af viðræðunum. Það er grundvöllur vandaðrar vegferðar, sama hver niðurstaðan verður. - Jöfn nálgun við fólk um land allt: Í þéttbýli og dreifbýli vega ólíkir þættir þungt. Samtalið þarf að ná til beggja, með skýrum orðum um hvernig nánara samstarf gæti haft áhrif á daglegt líf, atvinnu og framtíðartækifæri. Ég fagna því að skýrleiki liggur fyrir um tímasetningu „á næstu mánuðum“. Samhliða því minnir stjórnarsáttmáli á að síðasta lagi skuli kosið fyrir vorið 2027, og erlendir miðlar hafa nefnt næsta haust sem möguleika. Það er mikilvægt að halda áfram á þeim brautum: heiðarlegt tímaskipulag og vönduð framkvæmd. Í Evrópufylkingunni höfum við árum saman lagt til að Ísland sækist markvisst eftir nánara Evrópusamstarfi – með mannréttindi, loftslagsmál og nýsköpun að leiðarljósi. Við höfum meira um sama að berjast með Evrópu en gegn henni. Þjóðaratkvæðið um að hefja aðildarviðræður er tækifæri til að móta slíka vegferð á forsendum Íslands og með opnum augum fyrir þeim kostum og áskorunum sem fylgja. Það skiptir líka máli hvernig við tjáumst. Í Varsjá var lítill, hlýr mannlegur tónn þegar í boði var gamalkunnur biti úr pólskri menningu. Slíkar smáatriðir minna á að á bak við stofnanir og samninga eru fólk og vinfengi. Þau samskipti byggja traust sem þarf þegar unnið er að sveigjanleika og gagnkvæmri virðingu. Ég hvet okkur til að nálgast þjóðaratkvæðið af metnaði og rósemi í senn. Markmiðið er ekki að sigra andstæðing í kappræðu, heldur að fá sameiginlegt umboð til að kanna leiðir sem gætu eflt hagsmuni Íslands til lengri tíma. Með skýrum orðum um að þetta snúist um „að hefja aðildarviðræður … um hugsanlega inngöngu“, með virðingu fyrir sérstöðu okkar og með þeirri meginreglu að ESB „sýni öllum löndum virðingu“, getum við skapað farveg þar sem niðurstaðan – hver sem hún verður – nýtur trausts. Á næstu vikum og mánuðum mun ég leggja mitt af mörkum til að tryggja að samtalið sé gagnsætt, upplýst og yfirvegað. Það er leiðin til að heiðra lýðræðið og standa vörð um hagsmuni Íslands á alþjóðavettvangi. Ísland á alþjóðavettvangi — sterkt, opið, framsýnt. Heimildir - Heimildin: „Kristrún segir þjóðaratkvæði um ESB verða „á næstu mánuðum““ (2026-02-25). Slóð: https://heimildin.is/grein/26254/kristrun-segir-thjodaratkvaedi-verda-a-naestu-manudum/?utm_medium=rss