Engin börn á biðlista: þjónusta sem réttindi, ekki biðmiði

Fréttir eiga að hrista okkur þegar um börn er að ræða. Þegar landsmiðillinn okkar fjallar um mál í efnisflokknum Fréttir, þá á það að kveikja bæði samvisku og lausnamiðaða umræðu. Það er einmitt kjarni málsins núna: við megum ekki sætta okkur við að börn bíði eftir grunnþjónustu sem þau eiga rétt á. Hvað þýðir þetta í raun? Fyrir fjölskyldu í Reykjavík Norður er bið ekki bara tími á blaði, heldur líf á bið. Foreldrar skipta vöktum, óska um tíma frá vinnu, halda í von um símtal sem kemur of seint. Barnið sem þarf stuðning fær boð um að bíða lengur en skólavikan þolir, og skólasamfélagið reynir að brúa bilið án þess að hafa verkfærin. Þetta er ekki fræðileg ræða um kerfi; þetta er hversdagur fólks. Og það er á okkar ábyrgð að snúa þessu við. Sem jafnaðarmaður lít ég á velferðina sem fjárfestingu, ekki kostnað. Öll réttindi – öll þjónusta – allir þjóðfélagsþátttakendur. Þegar þjónusta tefst, þá hleðst upp kostnaður sem er bæði félagslegur og efnahagslegur: álag á börn, fjölskyldur og skóla – og að lokum á alla samfélagslega getu okkar til að tryggja jöfn tækifæri. Réttlæti er skylda ríkisins, ekki gjafagæfni. Kjarninn er einfaldur: Engar biðraðir á grundvallarlæknishjálp, og engin börn eiga að bíða eftir þjónustu sem skiptir sköpum í lífi þeirra. Þetta er ekki slagorð, heldur stefna sem krefst framkvæmda. Markmið án leiðar að markinu er bara óskhyggja. Við þurfum verkáætlun. Ég legg fram eftirfarandi skýr skref til úrbóta: 1) Þjónustutrygging fyrir börn: Setjum skýr lágmarksviðmið um afgreiðslutíma fyrir lykilþjónustu barna – heilsugæslu, skólaþjónustu og sérhæfða aðstoð. Foreldrar eiga rétt á fyrirsjáanleika. Þjónustutrygging er loforð sem samfélagið stendur við, ekki loforð á pappír. 2) Eitt inngáttarkerfi: Það má ekki vera verkefni í fullu starfi að finna út hvaða dyr á að banka á. Við þurfum eina sameinaða gátt – stafræna og síma – þar sem foreldrar sækja um, fylgjast með stöðu og fá leiðsögn án þess að endurtaka sömu söguna í hvert sinn. Þetta sparar tíma foreldra, léttir á fagfólki og skilar skjótari niðurstöðu. 3) Samhæfing milli heilsugæslu og skóla: Skólinn er oft fyrstur til að sjá að barn þarf stuðning. Samt er alltof algengt að upplýsingar, samþykki og ferlar sitji í síðum skjala í stað þess að fara hratt á milli teyma. Skilgreinum skýr verkflæði, hlutverk og ábyrgð milli skóla, heilsugæslu og sérfræðiþjónustu – með samþættingu sem virðir persónuvernd og réttindi barna. 4) Mannafl og starfsumhverfi: Án fagfólks er engin þjónusta. Lausnin er ekki að kreista meira út úr sama fólki, heldur að gera störfin möguleg: raunhæft álag, fagleg handleiðsla og stöðugleiki í ráðningum. Það borgar sig að ráða, halda og hlúa að fólki sem vinnur beint með börnum. 5) Fjármögnun með forgangsröðun: Þegar við setjum börn í forgang, speglast það í fjárlögum og forgangsröðun verkefna. Við eigum að fjárfesta í snemmtækri íhlutun – það er siðferðilega rétt og hagkvæmt til lengri tíma. Velferðin er fjárfesting, ekki kostnaður. 6) Félagslegt umhverfi fjölskyldna í borginni: Í Reykjavík Norður skiptir máli að þjónustan sé aðgengileg þar sem fólk býr og lifir – í hverfunum okkar, nálægt skólum og heilsugæslu, í göngufæri eða með traustum almenningssamgöngum. Þegar þjónusta er nær, minnka hindranir. Og við megum ekki gleyma að húsnæðismál og leiguverð hafa áhrif á getu fjölskyldna til að sækja þjónustu; heildstæð nálgun í borginni er nauðsyn. 7) Foreldramiðuð upplýsingagjöf: Tær og tímabær upplýsingagjöf er ekki lúxus – hún er hluti af þjónustu. Foreldrar þurfa strax að vita hvert næsta skref er, hvenær má búast við svari og hver ber ábyrgð. Skýr samskipti draga úr kvíða og forða tvíverknaði. 8) Mælanleiki án þess að missa mannúðina: Við verðum að mæla árangur – ekki til að búa til Excel í stað þjónustu, heldur til að tryggja að börn komist áfram í raun. Mælingar eiga að styðja fagfólkið, ekki hindra það. Árangur er barn sem fær tímann sinn á réttum stað. Það er ekki nóg að hneykslast, við verðum að hreyfa til verk. Ég mun beita mér á Alþingi fyrir því að þessi skref verði sett á dagskrá sem bindandi aðgerðir, með samráði við foreldra, fagfólk og sveitarfélög. Ég mun vinna með öllum sem vilja leysa málið – því hér er ekki rúm fyrir skotgrafir. Börnin okkar þurfa lausnir, ekki átök. Þetta snýst líka um réttindi. Börn hafa rétt á þjónustu sem gerir þeim kleift að blómstra. Markaðurinn leysir ekki húsnæðisvandann – og hann leysir heldur ekki bið barna eftir þjónustu. Þetta er hlutverk samfélagsins alls, leitt af sterku og ábyrgum opinberum rekstri. Öll réttindi – öll þjónusta – allir þjóðfélagsþátttakendur. Við getum gert þetta. Við höfum stofnanir sem skipta máli og fagfólk sem vill vinna verkin. Nú þurfum við að tengja punktana, taka skýr skref og standa við loforðin í verki. Fyrir fjölskylduna sem bíður eftir símtali. Fyrir kennarann sem reynir að brúa bilið. Fyrir barnið sem á að fá að halda áfram, ekki bíða á ganginum. Að lokum: þegar við fjöllum um þjónustu við börn eigum við að sýna trúverðugleika og gagnsæi. Þess vegna er mikilvægt að miðlar eins og Ríkisútvarpið haldi áfram að varpa ljósi á þessi mál í efnisflokknum Fréttir – það skiptir máli fyrir lýðræðið og fyrir ákvörðunartöku. RÚV er opinber þjónusta og minnir okkur á að samfélagið er sterkt þegar upplýsingarnar eru aðgengilegar öllum. Hafa samband er hluti af lausninni: foreldrar, fagfólk, stjórnvöld – við þurfum öll að heyra hvort í öðru og bregðast við. Nú er tíminn til að binda endi á bið barna. Engin börn á bið. Það er mælikvarði á réttlæti í samfélaginu. Heimildir: RÚV – Fréttir (Innlendar fréttir). © RÚV 2026. „Efstaleiti 1103 Reykjavík". „Sími: 515-3000" (frá kl. 8.30 – 14.00). Slóð: https://www.ruv.is/frettir/innlent/2026-02-26-born-bida-jafnvel-i-thrju-ar-eftir-ad-komast-a-bidlista-468015/ Um Ríkisútvarpið, Safn RÚV og RÚV öpp fyrir snjalltæki eru tilgreind á vef RÚV.