Er Ísland að missa stjórn á tækniinnviðum sínum?

Bandarískur gagnaversrisi í samfloti með kanadískum lífeyrissjóði er að leggja lokahönd á samkomulag um að kaupa félagið atNorth Holding. Kaupin eru fyrir samtals um fjóra milljarða Bandaríkjadala, eða sem nemur um 500 milljörðum íslenskra króna. atNorth Holding rekur meðal annars fjölmörg gagnaver á Íslandi, og þessi sala er nú á lokametrunum samkvæmt nýjustu fréttum. Þetta eru ekki litlar tölur. Hér eru engin smámál á ferð: Við erum að tala um einn stærsta samning viðskipta á Íslandi í seinni tíð. atNorth Holding hefur byggt upp mikilvæga innviði sem nýtast íslensku samfélagi – bæði beint og óbeint. Nú stendur til að yfirráð yfir félaginu færist úr íslenskum höndum til bandarískra og kanadískra fjárfesta. Spurningin er einföld: Hvernig fór þetta svona langt, og hvað þýðir þetta fyrir Ísland? Þjóðarauðlindir okkar eru ekki bara fiskur og orka. Í dag eru gagnaver orðin hluti af kjarnainnviðum samfélaga, tækniuppbygging sem er undirstaða nýsköpunar, atvinnu og sjálfstæðar þróunar. Þegar risar í fjármálaheiminum – hvort sem þeir koma frá Ameríku eða Kanada – taka yfir fyrirtæki sem hafa byggt upp þessa innviði á Íslandi, þá verður að spyrja: Hver stjórnar lengur? Erum við að skapa störf og verðmæti sem renna til íslensks samfélags, eða erum við smám saman að gefa frá okkur það sem við höfum byggt upp? Fjögur milljarðar Bandaríkjadala. Þetta er ekki bara fjárhæð á blaði. Þetta er verðmiði sem erlendir fjárfestar eru tilbúnir að greiða fyrir okkar tækniinnviði, okkar framtíð. Það segir sitt eigið mál: Ísland hefur eitthvað sem alþjóðlegir aðilar vilja komast yfir. Og þeir eru tilbúnir að borga fyrir það. En spurningin sem brennur er þessi: Hvað fáum við til baka þegar við seljum? Þetta er ekki fyrsta dæmið. Við höfum áður séð hvernig erlent fjármagn kemur inn, kaupir upp íslensk fyrirtæki og innviði, og síðan hverfa arðsemi og áhrif úr landi. Það hefur verið sagt að svona fjárfesting skapi störf og auki verðmætasköpun. En reynslan sýnir að þegar dagurinn er á enda, þá ráða aðrir yfir ákvörðunum og fá arðinn. Ég hef sagt það áður og segi það aftur: Við verðum að vera eigendur að því sem við eigum. Þetta snýst ekki um að loka Ísland af fyrir umheiminum. Þetta snýst um heilbrigða forræðishyggju um okkar eigin framtíð. Ef við látum erlenda aðila ráða yfir lykilinnviðum, þá höfum við gefið frá okkur sjálfstæði sem við getum aldrei keypt til baka. Í stefnuskrá Þjóðfylkingarinnar er þetta skýrt: Náttúruauðlindir, lykilinnviðir og fyrirtæki sem byggja upp grunnstoðir samfélagsins eiga að vera undir þjóðarforræði. Það þýðir ekki að engin erlend fjárfesting eigi að eiga sér stað – heldur að við látum ekki stjórn og áhrif af hendi án þess að tryggja að þjóðin njóti ávinningsins til lengri tíma. Fyrir okkur á landsbyggðinni, og þá sérstaklega í Norðausturkjördæmi, skiptir þetta máli. Gagnaverin eru stór atvinnugrein sem nýtir raforku og innviði sem við höfum byggt upp. Þetta eru störf sem skipta máli í dreifbýli þar sem valkostir eru oft takmarkaðir. Ef stjórnin yfir þessum fyrirtækjum færist til fjarlægra fjármagnseigenda, þá er hætt við að ákvarðanir um starfsemi þeirra verði teknar langt frá raunveruleikanum sem við lifum við – og þá er lítið sem við getum gert þegar á reynir. Það hefur verið sagt að það sé ekki hægt að stöðva svona viðskipti. En það er rangt. Það er alltaf hægt að setja skýrar reglur um eignarhald á lykilinnviðum – við höfum dæmi annars staðar frá um það. Það er líka hægt að gera kröfu um að hluti arðs eða stjórnunar færist til íslenskra aðila, eða að slíkar sölur séu undirstrikaðar af þjóðarhagsmunum. Að mínu mati er þetta skýrt: Það væri radísk skynsemi að staldra við og meta hvort við séum að gefa frá okkur meira en við fáum til baka. Það er ekki nóg að fagna stórum tölum og sölu – við þurfum að spyrja hver áhrifin verða til lengri tíma. Það sem er kallað „náttúruauðlind“ í dag er ekki bara vatn og rafmagn, heldur líka gögnin og tæknin sem við byggjum samfélagið okkar á. Við eigum ekki að sætta okkur við að vera þjónustuland fyrir risafyrirtæki sem ákveða arðsemi sína langt frá Íslandi. Við eigum að vera stjórnendur, ekki þjónar. Það er ekkert í lögum né í raunveruleikanum sem bannar okkur að tryggja okkur þetta forræði. Það þarf bara kjark og pólitíska ákvörðun. Næsta skref er einfalt: Endurskoðum lög og reglur um eignarhald á lykilinnviðum. Setjum þjóðarhagsmuni í forgang. Gerum það sem þarf til að tryggja að verðmætin sem eru byggð upp á Íslandi, með íslenskri orku og íslensku vinnuafli, nýtist íslensku samfélagi til lengri tíma. Ef ríkisstjórnin er ekki tilbúin að gera það, þá þarf nýja stjórn sem hefur kjark til að ráðast í slíkar breytingar. Ísland er okkar – þjóðin á landi og sjó, og nú líka í tækninni. Við verðum að vera eigendur að því sem við eigum. Heimildir: Frétt Vísis, 26. febrúar 2026: „Sala á gagnaversfélaginu atNorth að klárast fyrir um 500 milljarða“.