Kyrrstöðuverðbólga: Afleiðing aðgerðaleysis og óskilvirkni

Undanfarnar vikur hefur umræðan um efnahagsmál verið áberandi, ekki síst vegna þeirrar stöðu sem nú ríkir í hagkerfinu – stöðu sem sérfræðingar hafa kallað „kyrrstöðuverðbólgu“ samkvæmt frétt Ríkisútvarpsins. Hugtakið felur í sér að verðbólga helst há þrátt fyrir lítin sem engan hagvöxt, og að atvinnuleysi aukist eða viðvarandi slaki sé á vinnumarkaði. Þetta er ástand sem kallar á gagnrýna skoðun á hagstjórn, ríkisrekstri og stefnu stjórnvalda. Hvað þýðir kyrrstöðuverðbólga fyrir almenning og fyrirtæki? Fyrst og fremst er þetta aðstæður þar sem kaupmáttur fólks stendur í stað eða rýrnar – launahækkanir ná ekki að halda í við verðhækkanir á nauðsynjavörum og þjónustu. Fyrirtæki horfa upp á hærri rekstrarkostnað, hærri vexti og óvissu, sem dregur úr fjárfestingu og nýsköpun. Á sama tíma sjáum við ekki aukningu í verðmætasköpun, því hagvöxtur er lítill eða enginn. Þetta er hættuleg blanda fyrir framtíð landsins. Vandinn liggur ekki aðeins í ytri áföllum eða sveiflum á mörkuðum erlendis. Hann er að stórum hluta innlend afleiðing – afleiðing þess hvernig við höfum stýrt ríkisfjármálum, opinberum rekstri og regluverki undanfarin ár. Of mikið hefur verið varðveitt af gömlum kerfum og pólitískum málamiðlunum, í stað þess að taka raunverulega á þeim þáttum sem stuðla að verðbólgu og kyrrstöðu. Í stað þess að ráðast að rótum vandans hefur stjórnvöldum tekist að festa sig í vítahring þar sem lausnin felst alltaf í auknu fjármagni eða enn frekari ríkisafskiptum. Þetta hefur ekki dugað til. Skilvirkni í rekstri ríkisins hefur ekki aukist að neinu marki. Þjónustan hefur víða staðið í stað, en kostnaður hefur hækkað. Þetta er einmitt það sem Borgaraflokkurinn hefur bent á – að lausnirnar eru ekki í auknum ríkisútgjöldum, heldur í betri nýtingu þeirra fjármuna sem þegar eru til staðar. Kyrrstöðuverðbólga hefur bein áhrif á borgarbúa – sérstaklega í Reykjavík norður, þar sem ég hef fylgst náið með þróun húsnæðis- og leigumarkaðarins. Þegar verðbólga er há, án þess að raunveruleg verðmætasköpun fylgi, hækka vextir og húsnæðiskostnaður. Þetta bitnar mest á ungu fólki, fjölskyldum og þeim sem eru að stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði eða í leiguhúsnæði. Á sama tíma verður þjónustan ekki betri; biðlistar í opinbera grunnþjónustu haldast langir og óvissan eykst. Það er því tímabært að endurskoða nálgun stjórnvalda á hagstjórn og opinbera þjónustu. Hvað hefði mátt gera öðruvísi? Í fyrsta lagi þarf að leggja aukna áherslu á að ná tökum á opinberum útgjöldum. Það þarf ekki aðeins að taka ákvörðun um hvert fjármagnið fer, heldur hvernig það er notað. Áhersla á skilvirkni – að gera meira fyrir minna – þarf að vera leiðarljósið. Þetta þýðir að ríkisstofnanir verða að fá raunverulegt svigrúm til að endurskoða ferla, draga úr óþarfa skrifræði og nýta tæknilausnir til að einfalda þjónustu. Í öðru lagi þarf að huga að framboði á nauðsynjavörum og þjónustu, sérstaklega á húsnæðismarkaði. Of mikil reglusetning og flókin byggingarferli hafa haldið aftur af uppbyggingu og stuðlað að hærra verði. Einföldun regluverks og hraðari afgreiðsla leyfa er leið til þess að draga úr kostnaði og bæta aðgengi að húsnæði, ekki síst fyrir borgarbúa í Reykjavík norður. Þriðja atriðið er að styrkja samstarf atvinnulífs og menntakerfis – þannig að nýjar lausnir og nýsköpun geti orðið að veruleika og aukið verðmætasköpun í íslensku hagkerfi. Kyrrstöðuverðbólga er nefnilega ekki aðeins afleiðing slakrar hagstjórnar, heldur líka þess að nýsköpun og framleiðni hafa staðið í stað. Við verðum að skapa umhverfi þar sem fyrirtæki og frumkvöðlar geta vaxið, prófað nýjar hugmyndir og skapað störf. Stóra myndin er þessi: Við náum ekki efnahagslegum stöðugleika með því að festa okkur í gömlum kerfum eða halda í vonina um að aukið fjármagn leysi öll vandamál. Það þarf nýja hugsun í ríkisrekstri, raunverulega áherslu á skilvirkni, og samvinnu við atvinnulífið. Borgaraflokkurinn hefur lagt áherslu á þessi mál – að ábyrgt hagkerfi, skilvirkni í rekstri og raunveruleg nýsköpun séu lykilatriði til að byggja upp traustan grunn fyrir framtíðina. Mitt markmið er skýrt: Að hvetja til breytinga sem snúa að því að brjóta niður kyrrstöðu, auka verðmætasköpun og tryggja að hagvöxtur skili sér til fólksins. Það gerist ekki með aðgerðaleysi eða auknu ríkisafskiptum – heldur með skynsamlegu aðhaldi, einföldun og nýtingu þeirra tækifæra sem eru til staðar. Þannig tryggjum við að verðbólga lækki, hagvöxtur aukist og lífsgæði fólks batni til lengri tíma. Heimildir: Frétt: Viðeigandi að kalla þetta kyrrstöðuverðbólgu - RÚV.is