Grásleppukvótinn afnuminn – hvað þýðir það fyrir íslenskan sjávarútveg?

Alþingi hefur tekið ákvörðun um að afnema grásleppukvóta. Þetta kemur fram á vef RÚV og er umræða sem hefur verið nokkuð áberandi í íslensku samfélagi undanfarin ár. Nú liggur fyrir að kvótakerfið sem hefur gilt um grásleppu er úr sögunni og það mun hafa áhrif á fiskveiðistjórnun og ekki síður á lífsafkomu fjölmargra sem treysta á þessa atvinnugrein, sérstaklega á landsbyggðinni. Það sem skiptir máli hér er að þessi ákvörðun er ekki bara formsatriði eða pappírsvinna inni á Alþingi – hún snertir fólk og atvinnulíf beint. Grásleppuveiðar eru mikilvægar fyrir marga minni útgerðaraðila, sérstaklega á svæðum þar sem atvinnutækifæri eru takmörkuð og fleiri atvinnuvegir standa veikum fótum. Þegar slíkt kerfi er tekið út er ekki nóg að fagna „frelsinu“ sem sumir sjá í afnámi kvóta – við verðum að spyrja: hverjir njóta og hverjir tapa? Fiskveiðistjórnun hefur verið mikið til umræðu á Íslandi og oft hefur hún farið fram með áherslu á að hámarka hagnað stórra útgerða en minni aðilar á landsbyggðinni hafa setið eftir. Nú þegar grásleppukvótinn er afnuminn blasir við að það verður enn mikilvægara að tryggja aðgengi smærri aðila að auðlindinni. Þjóðfylkingin hefur lengi talað fyrir því að auðlindir Íslands – bæði á sjó og landi – eigi að vera í þjóðareigu og nýting þeirra eigi að vera sanngjörn gagnvart öllum landsmönnum. Það er ekki nóg að rífa niður gamalt kerfi ef ekkert kemur í staðinn sem tryggir réttlæti og sjálfbæra nýtingu. Ég hef oft séð hvernig svona ákvarðanir eru teknar fjarri þeim sem eiga mest undir – jafnt í sjávarplássum í Norðausturkjördæmi sem annars staðar. Þegar fjarlægðin frá þjónustu og atvinnutækifærum er mikil, er lítið svigrúm til að gera tilraunir með atvinnulífið. Við þurfum að sjá skýra stefnu um hvernig aðgangur að grásleppunni verður tryggður fyrir smærri útgerðir, ekki síst á landsbyggðinni þar sem hver veiðileyfi skiptir miklu máli fyrir heilu samfélögin. Stofnanir og stjórnmálamenn hafa alltof oft talað um „sanngirni“ og „jöfnuð“ þegar þeir afnema kerfi, en gleymt að búa til raunverulegar lausnir fyrir fólkið sem stendur eftir. Þetta má ekki verða enn eitt dæmið um að vald fólksins hafi verið minnkað undir yfirskini breytinga. Mitt mat er einfalt: Við eigum að nýta tækifærið og byggja nú upp veiðistjórnun sem verndar auðlindina, tryggir jafnt aðgengi og styrkir byggðir um allt land. Við megum ekki láta þetta verða enn eina breytinguna sem þjónar aðeins þeim stærstu – heldur verðum við að standa vörð um sanngirni og sjálfstæði íslensks sjávarútvegs. Heimildir: RÚV, 4. mars 2026.