Læknisvottorð: Skrifræði sem kostar

Það er ekki hægt að líta fram hjá því að á síðasta ári voru gefin út um 50 þúsund læknisvottorð á Íslandi. Þetta eru ekki smá tölur fyrir lítið samfélag. Þessi vottorð eru að sjálfsögðu oft nauðsynleg – hvort sem er vegna veikinda eða annarra ástæðna. En staðreyndin er líka sú að það er farið að hlaðast upp gagnrýni innan heilbrigðiskerfisins sjálfs á þetta fyrirkomulag. Við erum flest sammála um að þegar fólk er veikt, þá þarf það að geta sýnt vinnuveitanda sínum fram á að veikindin séu raunveruleg. Enginn vill kerfi þar sem hægt er að misnota veikindadaga eða réttindi. En það sem er ekki á allra vitorði er hversu mikil skriffinnska hefur orðið til í kringum útgáfu læknisvottorða. Þegar um 50 þúsund vottorð eru gefin út árlega, þá er ekki hægt að segja að þetta sé jaðarfyrirbæri í kerfinu. Þetta er orðin eins konar iðnaður. Í fyrsta lagi má benda á að heilbrigðisstarfsfólk – læknar og hjúkrunarfræðingar – hefur sjálft bent á að þessi útgáfa læknisvottorða sé "sóun á tíma heilbrigðisstarfsfólks". Það er ekki lítið þegar starfsfólk sem stendur í framlínu þjónustunnar kallar eftir breytingum. Í öðru lagi eru þessi vottorð oftast notuð til að staðfesta veikindi fyrir vinnuveitendur. Það má velta fyrir sér hvort við séum komin á þann stað að eftirlitsskylda vinnuveitenda hafi orðið til þess að heilbrigðiskerfið sé nýtt sem einhvers konar stimpilstofnun. Í þriðja lagi hefur fjöldi útgefinna læknisvottorða haldist stöðugur árum saman. Þetta bendir til þess að lítið hafi verið gert til að einfalda ferlið eða draga úr óþarfa álaginu á kerfið. Það er viss kaldhæðni í því að hið opinbera talar sífellt um skort á mannafla og fjármagni í heilbrigðiskerfinu – á sama tíma og tugþúsundir klukkutíma eru varið í að gefa út staðfestingu á því að fólk sé veikt. Þessi tími gæti nýst mun betur í að sinna fólki sem virkilega þarf á þjónustu að halda – ekki í að stimpla eyðublöð. Borgaraflokkurinn hefur lagt áherslu á að skilvirkni í ríkisrekstri sé lykill að betri þjónustu. Það er ekki sjálfgefið að lausnin við öllu sé að bæta við fjármagni. Stundum er einfaldasta leiðin að draga úr óþarfa skrifræði og endurmeta kröfur sem við höfum sett kerfinu sjálfu. Það er full ástæða til að ræða hvort ekki sé kominn tími til að draga úr kröfum um læknisvottorð – sérstaklega þegar heilbrigðisstarfsfólk sjálft kallar eftir því. Við eigum ekki að sætta okkur við að mikilvægasta auðlind heilbrigðiskerfisins – tíminn – fari í verkefni sem gagnast fæst öllum. Það er kominn tími til að segja hlutina eins og þeir eru og taka skrifræðið úr sambandi þar sem það þjónar engum raunverlegum tilgangi. Heimildir: RÚV, 4. mars 2026.