Grásleppan, kvótakerfið og réttlætið

Grásleppuveiðar hafa lengi verið undirstaða hjá mörgum sjávarbyggðum, sérstaklega í Norðvesturkjördæmi. Nú stendur Alþingi frammi fyrir mikilvægu frumvarpi sem miðar að því að afnema aflamarksstjórn á grásleppu og taka upp gamla dagakerfið aftur. Þetta er ekki smámál fyrir okkur sem höfum séð hvernig kvótakerfið hefur leitt til samþjöppunar veiðiheimilda, hnignunar byggða og aukinnar ójafnvægis í samfélaginu. Aðdragandi málsins sýnir vel hversu hitamál þetta er. Varaþingmaður Flokks fólksins gagnrýndi harðlega meintar hvatir þeirra sem eru á móti frumvarpinu og sagði: „Þeir eru að verja ríka fólkið, kvótakóngana, sægreifana og fórna sér fyrir þá.“ Það er skýrt að tilfinningarnar eru sterkar og fólk hefur fengið nóg af því að sjá auðlindir þjóðarinnar færast í örfáar hendur. Þrátt fyrir að hann hafi síðar dregið orð sín til baka og beðist afsökunar, þá er kjarni málsins sá sami: Kvótakerfið hefur valdið óréttlæti. Við sem stöndum með fólkinu í sjávarbyggðunum vitum að þetta snýst ekki bara um fisk eða veiðidaga. Þetta snýst um atvinnufrelsi, búseturétt og jafnrétti til að nýta auðlindir landsins. Í 75. grein stjórnarskrárinnar stendur að atvinnufrelsi megi aðeins skerða með lögum þegar almenningshagsmunir krefjast þess. Hverjir eru hagsmunir almennings þegar örfáir fá aðgang að auðlindunum og heilu byggðirnar dragast aftur úr? Kvótakerfið fyrir grásleppu var tekið upp árið 2024 og hefur þegar valdið miklum átökum. Lilja Rafney Magnúsdóttir sagði sig úr VG vegna þessarar kvótasetningar og er nú fyrsti flutningsmaður frumvarpsins um breytingar. Það sýnir að jafnvel þeir sem áður studdu kerfið sjá nú hvernig það hefur brugðist fólkinu. Þingmenn minni hlutans hafa gagnrýnt af krafti að frumvarpið hafi verið tekið til þriðju umræðu. Það er eðlilegt, því þetta snýr að grundvallarréttindum fólks í sjávarbyggðunum – réttinum til að stunda sína atvinnu, halda byggð og tryggja að auðlindirnar nýtist öllum. Það er ekki nóg að tala um eignarrétt og dóma um fiskveiðiheimildir ef kerfið sjálft þjónar ekki hagsmunum almennings. Ég tel að Alþingi eigi að samþykkja frumvarpið og færa réttinn til veiða aftur til fólksins. Við þurfum að brjóta upp samþjöppunina, styrkja smábátaútgerðina og tryggja að byggðirnar okkar fái tækifæri til að dafna. Það er kominn tími til að setja fólkið fyrst – og svo allt hitt! Heimildir: Vísir (2026-03-04): „Baðst afsökunar í þinginu: 'Þeir eru að verja ríka fólkið, kvótakóngana, sægreifana'".