Útflutningsgreinar þurfa eðlilegan rekstrargrundvöll

Það hefur vakið athygli mína að í nýlegu minnisblaði fjármála- og efnahagsráðherra er bent á að lífskjör á Íslandi hafi staðið í stað í nærri áratug. Þetta er ekki aðeins tölfræðileg staðreynd heldur staða sem margir í atvinnulífinu, sér í lagi á landsbyggðinni, finna fyrir daglega. Þar kemur jafnframt fram að metnaðarfullar efnahagsumbætur séu nauðsynlegar til að rjúfa þessa stöðnun og að meiri varfærni og festa þurfi að ríkja í stjórn ríkisfjármála. Ég tek undir það. Við í Norðausturkjördæmi, þar sem útflutningsgreinar eins og sjávarútvegur og fiskeldi eru hornsteinar atvinnulífsins, finnum sérstaklega fyrir því þegar rekstrarskilyrði versna. Það er brýnt að koma í veg fyrir að kostnaðarhækkanir í útflutningsgreinum séu meiri en í nágrannaríkjum, eins og minnisblaðið segir orðrétt. Því miður höfum við séð þróun þar sem hækkun launakostnaðar á framleidda einingu á Íslandi er langt yfir viðmiðunarmörkum Eurostat. Þetta er áhyggjuefni – ekki síst fyrir útflutningsfyrirtæki hér fyrir austan sem keppa við erlend fyrirtæki á erlendum mörkuðum. Sé litið til staðreynda blasir við að raungengi krónunnar er lítillega yfirverðlagt samkvæmt mati Seðlabankans og Alþjóðagjaldeyrissjóðsins. Ef launahækkanir halda áfram umfram framleiðnivöxt, gætum við staðið frammi fyrir aukinni verðbólgu, meiri viðskiptahalla og gengislækkun krónunnar. Þetta eru ekki einfaldar kenningar heldur raunveruleg áhrif sem snerta bæði fyrirtæki og heimili, ekki síst á svæðum þar sem atvinnulífið byggir á útflutningi. Það er einnig staðreynd að launakjör ófaglærðra á Íslandi eru nú þau bestu í Evrópu og hafa batnað hraðar en hjá öðrum stéttum síðan aldamótin. Á sama tíma hefur kaupmáttur þeirra með meistarapróf lítið aukist. Þetta sýnir að launahækkanir eru ekki alltaf í takt við framleiðnivöxt. Ef við bætum við þeim ruðningsáhrifum sem uppgangur ferðaþjónustu hefur haft – lítið atvinnuleysi, þrýstingur á innviði og húsnæðismarkað – þá verður enn brýnna að tryggja samkeppnishæfni þeirra greina sem byggja framtíð landsbyggðarinnar. Við verðum að standa vörð um eðlilegan rekstrargrundvöll útflutningsgreina. Það þýðir að ríkið þarf að sýna ábyrgð í ríkisfjármálum og forðast að auka kostnað og álögur á atvinnulífið. Frelsi til að framkvæma er ekki frasi – það er forsenda þess að fyrirtæki geti skapað verðmæti, störf og tekjur fyrir samfélagið. Á meðan stjórnvöld hika við að taka nauðsynlegar efnahagsumbætur, sitja landsbyggðarfyrirtækin eftir með vaxandi kostnað og minni svigrúm til sóknar. Ég skora á ríkisstjórnina að hlusta á þau varnaðarorð sem koma bæði frá sérfræðingum og atvinnulífinu sjálfu. Kraftinn má ekki tjóðra niður með óhóflegum kostnaðarhækkunum og regluverki sem hamlar útflutningi. Atvinnulífið er ekki mjólkurkú fyrir hið opinbera. Ef við ætlum að snúa við þróun stöðnunar í lífskjörum, þá verður að tryggja útflutningsgreinum eðlilega starfsskilyrði – ekki síst fyrir okkur sem byggjum afkomu okkar á verðmætasköpun út á landi. Heimildir: Minnisblað fjármála- og efnahagsráðherra, Vísir 5. mars 2026.