Fullveldi Íslands í hættu undir skugga afskipta

Í morgun hélt utanríkisráðherra blaðamannafund þar sem hún lýsti yfir áhyggjum sínum af mögulegum erlendum afskiptum af fyrirhugaðri þjóðaratkvæðagreiðslu um áframhaldandi viðræður við Evrópusambandið. Það er ekki lítið mál þegar æðsti talsmaður utanríkismála lýsir yfir „verulegum áhyggjum“ af því að erlend ríki, sérstaklega Rússar, hafi áhrif á okkar lýðræðislegu ferli. Þingmenn og ráðherrar eiga ekki að láta sér slíkt nægja – það þarf að taka afstöðu og aðgerðir. Þingsályktunartillaga um þjóðaratkvæðagreiðslu verður lögð fram strax eftir helgi, og stefnt er að kjósa í lok ágúst. Það er grundvallaratriði að slíkt ferli sé á forsendum íslensku þjóðarinnar – ekki ytri afla, hvort sem þeir koma frá austri eða vestri. Utanríkisráðherra nefnir sérstaklega að fjármagn hafi runnið inn í kosningar í Moldóvu og að áhrif Rússa séu „massíf“ þar sem aðild að Evrópusambandinu er til umræðu. Þessi saga ætti að vera öllum víti til varnaðar. En það sem vekur mesta ugg hjá mér er hvernig stjórnvöld nálgast málið. Það er eins og við séum aðeins áhorfendur í eigin þjóðaratkvæðagreiðslu. Ef slíkur vafi leikur á – að erlend öfl geti haft áhrif á niðurstöðu – þá eigum við ekki að bíða með að bregðast við. Við verðum að tryggja að allar upplýsingar séu gagnsæjar, að fjárstreymi sé rakið og að yfirvöld grípi til fullnægjandi aðgerða til að verja ferlið. Það má ekki verða þannig að íslenskt lýðræði verði leiktæki í höndum erlendra afla. Ég hef lengi talað fyrir því að íslenskt fullveldi sé ekki þjóðarrómantík heldur lífsnauðsyn. Það felur í sér að við verndum ekki aðeins auðlindir okkar heldur líka ákvörðunarferlið sjálft. Þjóðfylkingin hefur ávallt haldið á lofti þeirri kröfu að þjóðin sé óumdeilanlegur eigandi að ákvörðunum sínum – að við látum ekki erlenda hagsmunaaðila, hvort sem þeir koma beint eða óbeint, hafa áhrif á hvort við göngum til viðræðna við ESB eða ekki. Sú staða sem uppi er sýnir hversu brothætt lýðræði getur orðið þegar fjármagn, áhrif og upplýsingaflæði fara yfir landamæri. Við höfum séð þetta gerast í öðrum Evrópuríkjum – og það er ekki nóg að flagga áhyggjum. Það þarf aðgerðir sem byggja á rökum, gagnsæi og raunverulegu eftirliti. Ef ráðherrar ætla að viðurkenna „verulegar áhyggjur“ þá eiga þeir jafnframt að leggja fram áætlun um hvernig íslenskt kosningaferli verður varið gegn erlendum afskiptum. Það er ekki nóg að treysta á hefðbundnar reglur eða orð. Það þarf aðgerðir sem tryggja að þjóðin ráði för – ekki erlend ríki, ekki fjársterkir aðilar utan frá. Ef við stöndum ekki saman um þetta núna, þá missum við ekki aðeins yfirráð yfir auðlindum okkar heldur líka yfir sjálfri ákvarðanatökunni. Það er það sem skiptir öllu. Heimildir: Heimildin, 6. mars 2026: „Óttast erlend afskipti af þjóðaratkvæðagreiðslunni“