Innviðaskuldin er ábyrgð stjórnvalda

„Við erum auðvitað í mjög langri skuld við höfuðborgarsvæðið… samgönguinnviðirnir í Reykjavík og á höfuðborgarsvæðinu öllu eru sprungnir fyrir löngu." Þessi setning, og aðrar keimlíkar, voru meðal þeirra skilaboða sem stjórnvöld hafa sent undanfarið þegar rætt er um samgöngumál. Um þetta erum við flest sammála: Samgöngukerfið hefur verið vanrækt árum saman og fjárfestingar hafa ekki haldið í við vöxt borgarinnar. Staðreyndin er þó sú að þessi innviðaskuld hefur ekki myndast fyrirvaralaust, né er hún einhver fjarlæg náttúruhamfarir – þetta er afleiðing stjórnsýslu og forgangsröðunar stjórnvalda til margra ára. Almenningur þegar búinn að greiða Það er ekki á allra vitorði að bíleigendur á Íslandi hafa í áratugi greitt háar fjárhæðir í eldsneytisgjöld, bifreiðagjöld og aðra samgöngutengda skatta. Þessar tekjur hafa runnið árlega í ríkissjóð og það er einfaldlega ekki rétt að halda því fram að almenningur hafi ekki lagt sitt af mörkum. Nú, þegar samgöngukerfið er orðið svo vanfjármagnað að það þarf stórar framkvæmdir, er kallað eftir nýjum gjöldum á notendur – sérstaklega íbúa höfuðborgarsvæðisins. Í umræðunni er talað um veggjöld, tafagjöld og sértæka skatta á Reykvíkinga, einkum í úthverfum. Það er ákveðin kaldhæðni í því að rukka fólk tvisvar fyrir sama hlutinn: Fyrst með almennri skattheimtu, svo aftur þegar loksins á að ráðast í framkvæmdir. Þrír lykilþættir sem gleymast í umræðunni: Í fyrsta lagi: Fjárfesting í samgönguinnviðum hefur einfaldlega ekki haldið í við vöxt höfuðborgarsvæðisins. Þetta er ekki ný uppgötvun heldur staðreynd sem hefur verið viðurkennd af stjórnvöldum sjálfum. Í öðru lagi: Fullyrt hefur verið að samfélagslegur ábati stórra samgönguframkvæmda geti numið yfir þúsund milljörðum króna til lengri tíma. Það er því augljóst að hér er ekki um eyðslu að ræða heldur fjárfestingu sem borgar sig fyrir samfélagið allt. Í þriðja lagi: Áformuð veggjöld eru ekkert annað en sérstakur skattur á Reykvíkinga og sérstaklega þá sem búa í úthverfum – fólk sem á ekki annarra kost en að treysta á bílinn til að komast til vinnu og skóla. Lausnin er ekki ný gjöld Það má hrósa fyrir að loksins sé viðurkennt að innviðaskuldin gagnvart höfuðborgarsvæðinu er raunveruleg – batnandi mönnum er best að lifa. En það er erfiðara að hrósa þegar lausnin sem er lögð til er að rukka almenning tvisvar fyrir sama hlutinn. Það er ekki sjálfgefið að svörin liggi alltaf í aukinni skattheimtu eða nýjum gjöldum. Lausnirnar eru í skilvirkni – ekki í sífellt auknum ríkisútgjöldum. Það er ábyrgð stjórnvalda að tryggja að þær tekjur sem innheimtar hafa verið fyrir samgöngur skili sér í raunverulegum umbótum. Sterkt samfélag byggist á trausti og ábyrgð – og traustið rofnar ef það er gert að vana að leysa fyrri mistök með enn hærri gjöldum á almenning. Við eigum að gera betur. Það er komið nóg af því að rukka fólkið í landinu tvívegis fyrir sama verkefnið. Heimildir: Vísir, 6. mars 2026.