Áfengisskaði krefst markvissra aðgerða

Frétt Morgunblaðsins um stórauknar innlagnir á Landspítala vegna áfengisneyslu hefur vakið mig til umhugsunar. Ný rannsókn sýnir að nýgengi áfengistengdra innlagna jókst um 88 prósent á árunum 2005 til 2022. Þetta eru kaldar tölur, en á bakvið þær eru raunveruleg áhrif á fólk, fjölskyldur og heilbrigðiskerfið okkar. Áfengistengd vandamál eru ekki bara tölfræði í skýrslum heldur gríðarleg byrði fyrir einstaklinga sem glíma við geð- og atferlisraskanir, áfengistengda lifrarsjúkdóma, briskirtilsbólgu og alvarlega taugasjúkdóma eins og Wernicke-heilkenni. Það er ekkert fjarlægt eða ópersónulegt við þetta – þetta eru foreldrar, börn, vinir og vinnufélagar sem þurfa að leggjast inn á Landspítala vegna skaðlegra áhrifa áfengis. Á síðustu áratugum hefur áfengisneysla fullorðinna aukist jafnt og þétt, þrátt fyrir að drykkja ungmenna hafi dregist saman. Þessi þróun endurspeglast nú í heilbrigðiskerfinu: Landspítali glímir við viðvarandi skort á legurýmum og aukið álag á starfsfólk vegna fjölgunar innlagna. Kostnaðurinn er líka gríðarlegur – áætlað er að áfengistengdar innlagnir á rannsóknartímabilinu hafi kostað um 11 milljarða króna. Þetta eru fjármunir sem mætti nýta í forvarnir, betri þjónustu og uppbyggingu velferðarkerfisins. Við vitum hvað þarf að gera. Sérfræðingar eru sammála um að markvissar aðgerðir eru nauðsynlegar til að draga úr skaðlegri áfengisneyslu. Þær leiðir sem hafa sýnt árangur annars staðar eru hærri áfengisskattar, takmarkanir á aðgengi og strangara eftirlit með sölu og markaðssetningu áfengis. Þetta eru ekki óraunhæfar kröfur eða afskiptasemi heldur nauðsynlegar ráðstafanir til að verja heilsu landsmanna og tryggja að heilbrigðiskerfið ráði við verkefnin. Sem þingmaður fyrir Reykjavík Norður sé ég líka hvernig þessi vandi leggst sérstaklega á borgarbúa. Fjölgun áfengistengdra innlagna gerir bið eftir heilbrigðisþjónustu enn lengri og þrengir að annarri grunnþjónustu. Það er óásættanlegt að fólk þurfi að bíða eftir hjálp vegna þess að áfengisskaði tekur æ stærri hluta aflátinu í kerfinu. Við verðum að horfast í augu við að þetta er ekki bara persónulegt mál einstakra neytenda heldur samfélagslegt verkefni sem snertir alla. Jafnaðarflokkurinn hefur tekið afstöðu: Grunnheilbrigðisþjónusta er mannréttindi, ekki vara. Við eigum að forgangsraða forvörnum og bregðast við með öflugum aðgerðum þegar vísbendingar eru svona skýrar. Markaðurinn leysir ekki þennan vanda – það þarf ríkið, reglur og samstöðu. Réttlæti er skylda ríkisins, ekki gjafagæfni. Ég hvet til þess að við bregðumst nú þegar við þessum vanda. Hækkum áfengisskatta, setjum skýrar reglur um aðgengi og stöðvum markaðssetningu áfengis sem beinist að viðkvæmum hópum. Við getum ekki horft fram hjá tölunum lengur – þetta snýst um heilsu, manngildi og framtíð velferðarsamfélagsins. Heimildir: Morgunblaðið, 8. mars 2026: „Niðurstöður sýna stórauknar innlagnir vegna áfengisneyslu“.