Hagvöxtur á mann í lágmarki

Það var enginn hagvöxtur á mann á Íslandi árið 2023. Þetta eru staðreyndir sem fjármálaráðherra staðfestir sjálfur í minnisblaði til þjóðhagsráðs, þar sem fram kemur að landsframleiðsla á mann sé nú lægri en hún var árið 2016. Þetta er ekki aðeins óásættanlegt heldur beinlínis áfellisdómur yfir íslensku hagkerfi eins og minnisblaðið orðar það. Við stöndum frammi fyrir staðreyndum: Hagvöxtur á mann hefur verið minni hér á landi en í Evrópusambandinu síðustu ár. Í raun hefur hagvöxtur á mann oftar en ekki verið enginn undanfarin ár. Það sem veldur er augljóst: Þjóðarframleiðsla vex lítið á meðan íbúum fjölgar hratt. Árið 2023 fjölgaði íbúum um 1,3% og landsframleiðsla jókst um nákvæmlega sama hlutfall. Niðurstaðan er að enginn vöxtur verður eftir þegar leiðrétt er fyrir fólksfjölgun. Þetta er ekki spurning um tölfræðileg smáatriði eða einhvern tímabundinn halla á kúrfu. Eins og kemur fram í minnisblaðinu: „Af hagtölum að dæma virðist ekki sem hagkerfið sé í niðursveiflu heldur eru drifkraftar tímabundins hagvaxtar í rénun og við blasir hagkerfi sem hefur lítið sem ekkert vaxið, leiðrétt fyrir fólksfjölgun, í hartnær áratug.“ Þegar útflutningur á hvern íbúa hefur beinlínis dregist saman, og það allnokkuð, þá er ljóst að stefnan er röng. Við getum ekki leyft okkur að líta fram hjá þessum vanda. Ég segi fyrir mína parta: Það er ekki nóg að tala um breytingar og setja upp skrautfjöður í formi ráðstefna eða nefnda. Það þarf aðgerðir. Þetta snýst ekki um að fjölga opinberum starfsmönnum eða bæta við kerfislögum. Þetta snýst um að búa til umbótaskilyrði fyrir atvinnulíf, fyrirtæki og einstaklinga sem skapa verðmætin. Það er atvinnulífið sem fjármagna velferðina, ekki öfugt. Í fyrsta lagi þarf að ryðja hindrunum úr vegi fyrir verðmætasköpun: Einfalda regluverk, lækka skattbyrði og tryggja að fyrirtæki og einstaklingar hafi svigrúm til að sækja fram. Í öðru lagi þarf að beina orku í raunverulega nýsköpun og útflutning, ekki í að viðhalda þungri yfirbyggingu eða styrkja fyrir styrkja sakir. Og í þriðja lagi þarf að tryggja að hér sé hægt að búa og vinna – líka utan höfuðborgarsvæðisins. Það er ekki sjálfgefið að unga fólkið velji að vera hér ef tækifærin eru ekki raunverulega til staðar. Borgaraflokkurinn hefur staðið fyrir því að lausnirnar felast í skilvirkni, minni ríkisumsvifum og auknu frelsi atvinnulífsins. Það er ekki nóg að hringla með hagtölur og vonast til að hlutirnir lagist. Við þurfum aðgerðir sem skila árangri – og það strax. Hagsældin er ekki sjálfgefin. Heimildir: Heimildin, 13. mars 2026; Minnisblað fjármálaráðherra til þjóðhagsráðs.