Loðnuvertíðinni lýkur – byggðirnar bera byrðarnar

Nú þegar loðnuvertíðinni er að ljúka, eins og greint er frá þann 13. mars 2026, stendur okkur enn og aftur fyrir hug að mikilvægi sjávarútvegsins fyrir byggðir landsins. Loðnuvertíðin er ekki bara eitt árstíðarbundið verkefni; hún er undirstaða atvinnutækifæra, tekna og samfélagslegrar velferðar í fjölmörgum sjávarbyggðum, sérstaklega í dreifbýli eins og í Norðvesturkjördæmi. Við sjáum ár eftir ár hvaða áhrif það hefur þegar vertíð lýkur snemma eða aflinn bregst. Atvinnulífið verður ótryggt og fólk missir af tekjum sem skipta öllu máli til að halda uppi heimilum sínum. Þessi staða sýnir svart á hvítu að of mikil samþjöppun veiðiheimilda og rýrt svigrúm smærri útgerða gerir byggðir háðar stuttum vertíðum. Það er ekki sjálfbær framtíð fyrir fólk sem vill halda áfram að búa og starfa við sjávarsíðuna. Réttur fólks til að stunda atvinnu sína og búa þar sem það vill er tryggður í stjórnarskránni (75. gr. um atvinnufrelsi og búseturétt). Það má ekki verða þannig að kerfið geri lítið úr þessum rétti með því að setja hagsmuni fárra stórútgerða yfir hagsmuni heilla samfélaga. Loðnuvertíðin er áminning um að við verðum að tryggja jafnvægi milli nýtingar auðlinda og hagsmuna þeirra sem búa og starfa við sjávarsíðuna. Ég gagnrýni núverandi stefnu sem gerir lítið úr mikilvægi smærri útgerða, handfæraveiða og þess að dreifa aflaverðmætum. Þegar loðnuvertíðin lýkur svona snemma og óvissan tekur við, vantar raunverulegar aðgerðir frá stjórnvöldum til að verja atvinnutækifæri og grunnstoðir byggðanna. Það er ekki nóg að tala um verðmætasköpun – við verðum að tryggja að verðmætin skili sér út um landið, ekki bara inn á reikninga stærstu útgerðanna. Kröfur mínar eru skýrar: Við þurfum að styrkja stöðu byggðanna með því að efla hlut smábátaútgerða og auka réttindi þeirra sem vilja taka þátt í sjávarútvegi. Frjálsar handfæraveiðar, 48 veiðidagar og raunveruleg dreifing veiðiheimilda eru nauðsynlegar aðgerðir. Þá þarf að tryggja samfélagslega ábyrgð í auðlindanýtingu – arðurinn á að skila sér til fólksins og byggðanna fyrst og fremst. Við getum ekki sætt okkur við að atvinnulíf og framtíð heilla byggða ráðist af stuttri loðnuvertíð og óstöðugu kerfi. Fólkið á að vera í forgangi – ekki kvótar eða hagsmunir stórfyrirtækja. Það er tími til kominn að breyta kerfinu og gera atvinnufrelsi og búseturétt að raunverulegum möguleika fyrir alla. Fólkið fyrst – og svo allt hitt! Heimildir: RÚV, „Loðnuvertíðinni að ljúka“, 13. mars 2026.