Ábyrgð Íslands á Norðurslóðum

Í nýlegum yfirlýsingum forsætisráðherra kom skýrt fram að Ísland stendur óhrætt gagnvart breyttum aðstæðum í alþjóðakerfinu, með aukna hreyfingu og pressu í kringum landið. Ég tek undir þá afstöðu að hræðsla er ekki vænlegur stjórntæki í utanríkismálum. Hins vegar skiptir máli að ábyrgð og úthugsuð stefna ráði för, sérstaklega þegar kemur að öryggismálum og stöðu Íslands á Norðurslóðum. Á undanförnum árum hefur áhugi heimsbyggðarinnar á Norðurslóðum aukist verulega, ekki síst vegna möguleika á auðlindanýtingu, siglingaleiðum og breyttra öryggishagsmuna. Forsætisráðherra bendir réttilega á að Ísland hafi fundið fyrir meiri pressu og hreyfingu í kringum sig. Þetta er staðreynd sem krefst þess að stjórnvöld geri sér grein fyrir ábyrgð Íslands sem bandalagsríki í NATÓ og sem sjálfstætt fullvalda ríki. Það vekur athygli að málefni Grænlands voru rædd sérstaklega á blaðamannafundi forsætisráðherra með leiðtogum Norðurlanda og Kanadamönnum, þar sem Ísland lýsir yfir áhyggjum vegna aukinnar athygli heimsins á svæðinu. Bandaríkjaforseti hefur sýnt áhuga á Grænlandi og það hefur vakið áhyggjur hér á landi. Þetta sýnir hversu margþætt og viðkvæmt norðurslóðaumhverfið er orðið. Við höfum ekki efni á að vera áhorfendur að því sem gerist á þessum vettvangi – við verðum að hafa áhrif á þróunina, verja öryggi okkar og tryggja hagsmuni íslensks samfélags. Sameiginleg yfirlýsing forsætisráðherra ríkjanna í Osló staðfestir líka mikilvægi þess að NATÓ dýpki fókus sinn á norðurslóðum. Ég tel það í samræmi við stefnu Borgaraflokksins að Ísland styrki stöðu sína innan bandalagsins og þrói öryggis- og viðskiptatengsl sín á samvinnugrundvelli. Það er jákvætt að samstarf og stuðningur við Úkraínu séu áréttaðir – það sýnir samstöðuna sem þarf til að tryggja stöðugleika og frið á viðkvæmum svæðum. Þó áhugi heimsbyggðarinnar á Norðurslóðum geti haft jákvæð áhrif, eins og forsætisráðherra nefnir, er mikilvægt að gæta varfærni og varkárni í ákvörðunum. Ég er sammála því að „það þarf ekki alltaf að bregðast við strax“, en það má ekki verða til þess að við sýnum seinagang eða áhugaleysi þegar hagsmunir Íslands eru undir. Við verðum að byggja upp traust í alþjóðasamstarfi en á sama tíma standa fast við grundvallarhagsmuni okkar: fullveldi, öryggi og sjálfstæði. Að lokum vil ég ítreka mikilvægi þess að Ísland sé raunverulegur þátttakandi í mótun norðurslóðastefnu NATÓ og vinni markvisst með bandalagsríkjum að öryggis- og viðskiptahagsmunum. Það er ekki nóg að horfa jákvætt á tækifærin – við verðum að grípa þau á ábyrgan hátt og með festu. Það er þannig sem við tryggjum bæði stöðu Íslands og velferð komandi kynslóða. Heimildir: RÚV, 15. mars 2026: „Forsætisráðherra segir Íslendinga óhrædda andspænis róti í alþjóðakerfinu“