Innviðir og ábyrgð ríkisins á Hornafirði

Á síðustu misserum hefur umræðan um byggingu hjúkrunarheimilis á Höfn í Hornafirði verið í brennidepli. Nú liggur fyrir að Húsheild-Hyrna, verktakinn sem hóf framkvæmdirnar, krefur íslenska ríkið um 850 milljónir króna í bætur vegna tjóns sem hann telur sig hafa orðið fyrir. Samkvæmt fréttum felur þessi krafa einnig í sér dráttarvexti, enda eru tafir orðnar umtalsverðar. Þetta mál varpar ljósi á mikilvægi þess að ríkisvaldið axli ábyrgð þegar kemur að framkvæmdum sem skipta máli fyrir daglegt líf fólks á landsbyggðinni. Átök urðu milli Húsheildar-Hyrnu og Framkvæmdasýslu ríkiseigna um hönnunargögn, þar sem verktakinn taldi gögnin og teikningarnar ófullnægjandi og ókláruð þegar verkið var boðið út. Það kom berlega fram að þessi vanbúnaður setti verkið í uppnám og leiddi til enn frekara tjóns og tafa. Framkvæmdasýslan dró jafnframt tafabætur af greiðslum til verktakans og hótaði riftun, sem varð að lokum raunin í október síðastliðnum. Verkið var svo fært yfir til Ístaks, sem nú á að klára það – stefnt er að því að hægt verði að flytja inn á heimilið eftir tvo og hálfan mánuð eða í byrjun júní. Sértæk vandamál eins og þessi eru því miður ekki einsdæmi þegar kemur að opinberum framkvæmdum á landsbyggðinni. Við í Suðurkjördæmi þekkjum það af eigin raun að þegar innviðir eru byggðir eða endurnýjaðir utan höfuðborgarsvæðisins, má ekki slaka á kröfum um gæði undirbúnings eða eftirfylgni. Þegar hönnunargögn eru ófullnægjandi, eða verklag og samvinna milli aðila bregst, bitnar það fyrst og fremst á fólkinu sem á að njóta þjónustunnar. Þetta eru oft eldri borgarar og fjölskyldur sem eiga rétt á öruggri og traustri umönnun nær heimahögum sínum. Við þekkjum líka af reynslu að þegar svona tafir verða, lengist biðlistinn eftir grunnþjónustu, fólk neyðist til að leita lengra eftir aðhlynningu og fjölskyldur lenda í vandræðum með að skipuleggja umönnun fyrir sína nánustu. Hjúkrunarheimili er ekki bara hús; það er samfélagsmiðstöð, atvinnustaður og trygging fyrir að fólk geti elst á sínum heimaslóðum með reisn. Byggðaframtakið hefur ítrekað bent á að góðar framkvæmdir og traustur undirbúningur eru ekki valkostir heldur forsendur þess að landsbyggðin haldi velli. Þetta mál minnir okkur á nauðsyn þess að ríkið tryggi vandaðan undirbúning og virka eftirfylgni – ekki síst þegar lífsgæði fólks á svæðum eins og Hornafirði eru í húfi. Það er óásættanlegt að innviðir sem eiga að þjóna fólki á landsbyggðinni séu settir í uppnám vegna skorts á ábyrgð eða undirbúningi. Nú þarf að læra af þessu máli, gera úttekt á verklagi og tryggja að svona mistök endurtaki sig ekki. Við í Byggðaframtaki hvetjum til þess að eftirfylgni og gæði opinberra framkvæmda verði styrkt, sérstaklega þar sem afleiðingar vanbúnaðar geta haft mest áhrif á daglegt líf og þjónustu. Það er grunnforsenda þess að við getum tryggt jafnræði í aðgengi að þjónustu – hvort sem er á Suðurlandi, Hornafirði eða annars staðar á landsbyggðinni. Heimildir: Frétt RÚV 16. mars 2026.