Hólastaður þarf skýra framtíðarsýn

Fréttir af stöðu Hóla í Hjaltadal og Háskólans á Hólum eru áhyggjuefni fyrir okkur sem trúum á mikilvægi menningar, menntunar og nýsköpunar á landsbyggðinni. Íbúar og velunnarar Hóla hafa bent á að ríkið, sveitarfélagið og háskólinn sjálfur séu að veikja stöðu Hólastaðar og starfsemi háskólans. Viðhald hefur verið ábótavant, deilur um þjónustu við íbúa hafa tafið nauðsynlegar framkvæmdir og grunnskólanum var lokað síðastliðið haust. Þetta hefur dregið úr velferð íbúa og markar ákveðin skil í sögu svæðisins. Þessi staða er ekki bara áhyggjuefni fyrir Hóla heldur snertir hún víðara samhengi: hvernig tryggjum við að menntun og menning blómstri um allt land? Hólar hafa um aldir verið eitt af merkustu mennta-, menningar- og sögusvæðum Íslands. Þar hefur verið byggð upp þekking, nýsköpun og samfélagslíf sem nær langt út fyrir Hjaltadal. Þegar aðalbygging háskólans – hjarta skólans og ímynd – er hugsuð til sölu og starfsemi minnkuð, þá er hætt við að dregið sé úr möguleikum svæðisins til að halda áfram að vera miðja þekkingar og menningar. Það sem vekur sérstaka athygli er að minnisblöð tveggja starfshópa um framtíðarskipulag og framkvæmdir á Hólum, sem lögð hafa verið fram frá 2024, byggja ekki á sterkri framtíðarsýn fyrir Hóla. Þar er ekki gert ráð fyrir að háskólinn eflist á staðnum. Þvert á móti er lagt til að aðalbyggingin og fleiri hús verði seld einkaaðilum. Það er líka gagnrýnt með réttu að þessar tillögur hafi ekki verið unnar í samráði við íbúa, starfsmenn skólans eða aðra hagaðila, þrátt fyrir að kallað hafi verið eftir samræðu og samráði. Slíkt verklag gengur þvert á það sem við viljum standa fyrir – að menning, menntun og samfélag þróist saman í samtali við þá sem málið varðar. Jafnaðarflokkurinn hefur ávallt lagt áherslu á að landsbyggðin eigi skilið aðgengi að öflugri menntun og þjónustu. Það er grundvallaratriði að uppbygging innviða og framtíðarsýn fyrir staði eins og Hóla sé mótuð í samráði við samfélagið á staðnum. Því styð ég þær kröfur sem fram koma íbúa: að heimili og höfuðstöðvar háskólans verði áfram á Hólum, að hætt verði við sölu aðalbyggingarinnar og að ríkið standi við samninga um innviði. Slíkt skapar traust og styrkir grunnstoðir samfélagsins. Það þarf að horfa á Hóla sem heild – menntasetur, samfélag og menningarstað. Ekkert af þessu getur blómstrað í sundurdrætti, fjárskorti eða með skammtímalausnum. Hólastaður á skilið framtíðarsýn sem byggir á trausti, samráði og raunverulegri trú á gildi staðarins fyrir alla þjóðina. Það er okkar sameiginlega verkefni. Heimildir: Morgunblaðið 17. mars 2026, "Telja ríkið, sveitarfélagið og skólann veikja stöðu Hóla".