Húsnæðisvandi ungs fólks er kerfisvandi

Það þarf ekki að leita lengi að dæmum um ungt fólk sem sér ekki fram á að komast inn á húsnæðismarkaðinn. Þetta er staðreynd sem snertir tugi þúsunda á höfuðborgarsvæðinu og víðar. Húsnæðisverð hefur farið langt fram úr raunkostnaði bygginga og markaðurinn er genginn úr böndum. Þeir sem hafa ekki aðgang að verulegu eigin fé eða aðstoð, standa eftir með litla sem enga möguleika á að eignast heimili. Þetta er ekki lengur spurning um dugnað eða sparnað – þetta er kerfisvandi. Það sem við sjáum í dag er að húsnæði er í auknum mæli orðið fjárfestingarkostur, rétt eins og hlutabréf. Fjársterkir aðilar halda eignum frá markaði til að hámarka verðmæti fasteigna sinna. Þetta býr til umhverfi þar sem ungt fólk, sem er að stíga sín fyrstu skref á vinnumarkaði, á nánast engan séns. Í Hafnarfirði, rétt eins og í Reykjavík og öðrum borgarkjörnum, á ungt fólk sífellt erfiðara með að komast inn á fasteignamarkaðinn. Það er óásættanlegt að það að eignast heimili verði forréttindi þeirra sem eru þegar fjárhagslega sterkir. Skuldbindingarnar eru líka gríðarlegar. Ef ungt fólk kemst loksins inn á markaðinn, þá eru skuldirnar oft svo miklar að lítið má út af bregða. Ótryggt húsnæði veldur því að fólk frestar barneignum. Þetta hefur áhrif á framtíðina okkar öll – samfélag þar sem ungt fólk finnur ekki öryggi til að setjast að og byggja fjölskyldu er samfélag sem stendur á veikum grunni. Núverandi fyrirkomulag húsnæðismarkaðarins kallar á endurskoðun. Stjórnvöld geta ekki setið hjá eða látið eins og markaðurinn leysi þetta vandamál. Reynsla síðustu ára sýnir að framboð og eftirspurn eru ekki nóg, þegar leikreglurnar eru þannig að fjársterkir aðilar stjórna flæðinu og sveitarfélög selja lóðir til hæstbjóðanda á uppsprengdu verði. Slíkt fyrirkomulag hefur ekki aðeins ýtt undir hærra húsnæðisverð heldur aukið verðbólgu og gert stöðuna enn verri fyrir þá sem minnst mega sín. Við í Jafnaðarflokknum lítum á húsnæði sem mannréttindi og grunnþörf. Húsnæðisvandi er ekki bara einkamál einstakra fjölskyldna heldur samfélagslegt verkefni. Það þarf stórtæka uppbyggingu á félagslegu húsnæði, stöðugt aðhald á lóðaverð og skýrar reglur sem koma í veg fyrir að fjárfestar haldi eignum frá markaði til að hagnast á vanda annarra. Sveitarfélögin gegna þar lykilhlutverki – þau verða að axla ábyrgð á uppbyggingu og skipulagi. Sumir telja að ESB-aðild geti leyst húsnæðisvandann með lægri vöxtum og minni verðbólgu. En staðreyndin er sú að húsnæðisvandi er einnig víða innan ESB, þar sem skortur á húsnæði er í mörgum borgum. Engar töfralausnir eru til – þetta krefst samstilltra aðgerða hér heima. Við getum leyst þennan vanda ef viljinn er fyrir hendi. Það þarf pólitíska forystu sem setur húsnæðisöryggi framar fjárfestingahagsmunum. Ég ber ábyrgð á því að við höldum áfram á þeirri braut. Húsnæðisöryggi er ekki lúxus – það er réttindi. Heimildir: Vísir (2026-03-16)