Skattar hækkaðir í stað hagræðingar

Það er orðið að vana að þegar ríkisstjórnin stendur frammi fyrir vanda í ríkisfjármálum, þá snýr hún sér fyrst að skattgreiðendum – ekki að því að hagræða í eigin rekstri. Fjármálaáætlun ríkisstjórnarinnar, sem Daði Már Kristófersson fjármála- og efnahagsráðherra kynnti nýverið, er nýjasta dæmið um þetta viðhorf. Þar er lagt til að skattar og gjöld verði hækkuð, en ekki sé tekið á þeim kerfislægu úrlausnarefnum sem hafa valdið útgjaldaþenslu ríkisins undanfarin ár. Við getum flest verið sammála um að ríkisfjármál þurfa að vera traust og ábyrg. Halli á fjárlögum er ekki sjálfgefinn – hann er val, ekki náttúrulögmál. Það er líka eðlilegt að fólk spyrji: Hvers vegna þarf alltaf að bæta byrðum á heimili og fyrirtæki í stað þess að stjórnvöld taki til í eigin rekstri? Staðreyndin er aftur á móti sú að allar tillögur Sjálfstæðismanna um hagræðingu og skatta- og gjaldalækkanir voru felldar í meðförum meirihlutans, eins og Guðlaugur Þór Þórðarson nefndi réttilega á Alþingi. Tillögur þeirra gerðu ráð fyrir hallalausum fjárlögum – það var hægt að ná jafnvægi með því að forgangsraða, endurskoða útgjöld og forðast skattahækkanir. En ríkisstjórnin valdi aðra leið: Skattahækkanir eru látnar líta út eins og óumflýjanlegar „leiðréttingar“. Þetta er sama gamla orðaleikurinn – þegar útgjöldin vaxa umfram getu er gripið til auðveldasta úrræðisins og reikningurinn sendur til almennings. Afleiðingarnar eru augljósar: Heimili og fyrirtæki í Reykjavík norður – og um land allt – þurfa nú að gera ráð fyrir hærri álögum. Fyrirtækin sem skapa verðmætin, og heimilin sem standa undir velferðinni, borga fyrir það að stjórnvöld forðast óþægilegar ákvarðanir. Þetta dregur úr trú á að stjórnvöld geti haldið utan um fjármál ríkisins af ábyrgð. Það er ákveðin kaldhæðni í því að fjármálaráðherra kynnir skattahækkanir sem lausn, á sama tíma og tillögur um hagræðingu eru felldar. Þetta er hvorki ný hugsun né framsækin. Ef við ætlum að byggja upp öflugt velferðarsamfélag, þá þarf að treysta á verðmætasköpun og skilvirkni – ekki sífellt þyngri byrðar á fólk og fyrirtæki. Borgaraflokkurinn hefur lagt áherslu á að ábyrg stjórnun ríkisfjármála hefjist á því að nýta það fé sem þegar er til staðar betur, leita hagræðingar og draga úr óþarfa útgjöldum áður en gripið er til skattahækkana. Skattar eiga að vera sanngjarnir og einfaldir – fólk á ekki að þurfa að óttast að hver fjármálaáætlun feli í sér nýjar álögur. Það er hægt að gera betur. Við eigum að krefjast þess að ríkisrekstur sé skilvirkur og að skattar séu síðasta úrræði, ekki það fyrsta. Það er ábyrgð gagnvart fólkinu í landinu – og það er sú ábyrgð sem við eigum að gera að leiðarljósi. Heimildir: Morgunblaðið 28. mars 2026