Aðild byggist á skýrum reglum

Umræða um Evrópusambandið verður betri þegar hún byggist á því hvernig sambandið virkar í raun, en ekki á hugmyndum sem standast ekki nánari skoðun. Það er einmitt það sem skiptir máli fyrir Ísland núna, þegar aftur er rætt af meiri alvöru um stöðu okkar í Evrópu og hvað aðildarviðræður þýða í framkvæmd. Samkvæmt umfjöllun Vísis starfar Evrópusambandið eftir atriðum sem voru sett í lög þegar Lissabon-sáttmálinn tók gildi. Það eitt og sér á að minna okkur á að þetta er ekki óljós pólitísk heild heldur regluverk, stofnanir og skýrt ábyrgðarskipulag. Fyrir smáríki eins og Ísland skiptir það máli. Við eigum ekki að óttast skýrar leikreglur; við eigum að meta hvort þær þjóni hagsmunum landsins. Í greininni kemur líka fram að ekki sé allt í lögum Evrópusambandsins sem nái til Íslands og því sé það ekki allt til umræðu í aðildarviðræðum þegar þær hefjast á ný. Það er mikilvægt atriði. Of oft er látið eins og aðildarviðræður snúist um að opna allt samfélagið fyrir samningaviðræðum frá grunni. Svo er ekki. Ísland er nú þegar að mestu leyti með lög Evrópusambandsins í gildi og því þurfi ekki að semja um mikið, þótt alltaf þurfi að skerpa á einhverjum atriðum. Þetta er einfaldlega raunsæ mynd af stöðunni. Við eigum líka að ræða stofnanirnar af yfirvegun. Greinin bendir á að aðildarríkin stjórni ferðinni innan Evrópusambandsins og hafi alltaf gert. Það skiptir máli fyrir þá sem hafa áhyggjur af fullveldi. Evrópusambandið er samstarf ríkja með sameiginlegum leikreglum, ekki kerfi þar sem aðildarríkin hverfa. Í Ráðherraráði Evrópusambandsins myndu ráðherrar ríkisstjórnar Íslands sitja eftir málaflokkum, og sérstakt ráð er fyrir forsætisráðherra aðildarríkjanna. Ísland myndi einnig skipa einn aðila í Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins eftir málaflokki, með samþykki Evrópuþingsins. Lýðræðislegi þátturinn skiptir ekki síður máli. Samkvæmt greininni myndu Íslendingar halda sínar fyrstu kosningar til Evrópuþingsins eftir inngöngu í sambandið. Þar fengi Ísland sex Evrópuþingmenn, sama fjölda og Malta, Lúxemborg og Kýpur hafa í dag. Það er líka rétt að hafa í huga, eins og greinin orðar það, að „Evrópuþingið starfar eftir stjórnmálaflokkum, ekki aðildarríkjum“. Það sýnir að áhrif ráðast ekki aðeins af stærð, heldur líka af því hvernig fulltrúar vinna, mynda bandalög og sækja fram í málum sem skipta þjóðina máli. Auðvitað eru til svið þar sem Evrópusambandið hefur sérstakt eða mjög sterkt hlutverk. Greinin nefnir tollabandalag, myntbandalag með evru, verndun fiskistofna og ákveðna alþjóðlega sáttmála. Hún bendir einnig á að í sumum málaflokkum geti aðildarríki ekki sett eigin stefnu ef sambandið hefur þegar sett stefnu, meðal annars í landbúnaði, fiskveiðum, umhverfismálum, neytendavernd og orkumálum. Þess vegna skiptir aðildarsamningurinn svo miklu máli. „Aðildarsáttmálar eru lög hjá Evrópusambandinu“ og allar undanþágur, aðlögunartímabil og sérlausnir fyrir nýtt aðildarríki fara inn í þann sáttmála, sem þarf samþykki allra aðildarríkjanna áður en hann tekur gildi. Næsta skref á því að vera upplýst og heiðarleg umræða um hvað Ísland vill sem þjóð. Ég tel, í samræmi við stefnu Evrópufylkingarinnar, að hagsmunum Íslands sé betur borgið með fullri þátttöku en með því að standa til hliðar. En sú afstaða verður að byggjast á staðreyndum, skýrum valkostum og trausti á almenningi til að meta eigin framtíð. Ísland á ekki að nálgast Evrópu af ótta. Við eigum að gera það af festu, þekkingu og sjálfstrausti. Heimildir: - Vísir, „Ísland í Evrópusambandinu“, 29. mars 2026.