Auðlindir eru ekki söluvöru

Sala á ríkiseignum í orkumálum er aftur komin á dagskrá. Forysta Sjálfstæðisflokksins hefur nú lagt til að selja 40% hlut í Landsneti og Rarik, auk þess að telja eðlilegt að selja aðrar mikilvægar ríkiseignir. Þetta eru áhyggjuefni sem við verðum að taka alvarlega – ekki síst í ljósi sögunnar. Landsnet og Rarik eru grunnstoðir í íslenskum orkumálum. Landsnet sér alfarið um flutning raforku og er því einokunarfyrirtæki í eigu ríkisins. Rarik dreifir raforku um landið og tryggir að heimili og fyrirtæki hafi aðgang að rafmagni. Þetta eru fyrirtæki sem skipta öllu máli fyrir öryggi og sjálfstæði íslensks samfélags. Framsal slíkra eigna til einkaaðila – jafnvel að hluta – getur sett hagsmuni landsmanna í hættu, ekki síst í dreifðum byggðum þar sem kostnaður við dreifingu er hærri og arðsemi lægri. Sagan sýnir okkur afleiðingarnar Árið 2007 seldi Sjálfstæðisflokkurinn 46% hlut borgarinnar í Landsvirkjun fyrir innan við 30 milljarða króna. Í dag er Landsvirkjun metin á um 1.000 milljarða og skilar hluthöfum 20 milljörðum í arð ár hvert. Reykjavíkurborg hefur orðið af gríðarlegum tekjum vegna þessarar sölu. Sölunni var mótmælt harðlega á sínum tíma, og með réttu. Þetta á ekki að koma fyrir aftur. Stjórnarskráin og almannahagsmunir Íslensk stjórnarskrá kveður á um að auðlindir í þjóðareign skuli nýttar með sjálfbærum hætti til hagsbóta fyrir alla landsmenn. Þótt ekki sé til sérstakt auðlindaákvæði um orku, þá liggur grundvallarregla um þjóðareign að baki. Sala á slíkum fyrirtækjum eða hlutum þeirra má ekki gerast án þess að tryggt sé að hagsmunir almennings séu varðir. Þróunin síðustu áratuga sýnir að einkavæðing stórra innviðafyrirtækja leiðir ekki endilega til aukins hagræðis fyrir fólkið í landinu. Raddir úr samfélaginu hafa áhyggjur Forsvarsmenn borgarinnar hafa lýst yfir áhyggjum sínum af því að stefna Sjálfstæðisflokksins leiði til þess að Orkuveita Reykjavíkur verði seld. Reynslan af síðustu sölu á hlut í Landsvirkjun sýnir hversu miklu hefur verið fórnað til skammtímahagsmuna. Það er rétt að minna á að slíkar sölur hafa ekki aðeins áhrif á borgarbúa, heldur á alla landsmenn – sérstaklega á landsbyggðinni, þar sem raforkukostnaður og aðgengi eru viðkvæm mál. Krafa: Stöðvum áform um sölu Við megum ekki láta selja lykilinn að sjálfstæði okkar og orkuöryggi til einkaaðila. Ég krefst þess að ríkisstjórnin og Alþingi taki skýra afstöðu gegn sölu á Landsneti, Rarik eða öðrum lykilinnviðum í orkumálum þjóðarinnar. Þetta eru ekki eignir sem má leika sér með til að greiða niður skuldir eða loka tímabundnum götum í fjárlögum. Þær eiga að vera áfram í þjóðareign og þjóna hagsmunum allra, ekki fárra. Fólkið fyrst – og svo allt hitt! Heimildir: DV 31. mars 2026.