ESB-aðild er ekki venjulegt mál
Ég verð að viðurkenna, stundum finnst mér eins og ESB-aðild sé eins og þessi endalausa umræðukaka sem aldrei klárast. Maður sér hana á borðinu í öllum veislum, en enginn þorir að skera fyrstu sneiðina. En svo les ég þessa umræðu og sé að þetta er ekki bara venjulegt dægurþras—þetta snýst um eitthvað miklu stærra. Þetta snýst um sjálfa grunnstoðina: Hver ræður yfir landinu, og hver fær að ákveða hvernig við lifum.
Það eru margir sem vilja að ESB-aðild verði bara sett á dagskrá eins og hvert annað mál á þingi. „Setjum þetta bara í þjóðaratkvæðagreiðslu, höfum þetta lýðræðislegt, búið!“ En svo eru aðrir sem segja: „Heyrðu, þetta er ekki bara hvort við viljum leggja niður einhvern nefndarsjóð eða skera niður í strætó. Þetta er annað level. Við erum að tala um að framselja vald og breyta því hvernig við stýrum landinu.“ Ég skil það alveg. Þetta er ekki eins og að panta nýja kaffivél í mötuneytið.
Svo er þessi hugmynd um þriggja skrefa ferli: Fyrst kosningabarátta um ESB, svo viðræður, svo þjóðaratkvæðagreiðsla. Ég er alltaf hrifin af því þegar fólk vill ræða hlutina opið og lýðræðislega. En það þarf líka að vera alveg á hreinu hvað við erum að kjósa um. Það er ekki alveg eins og að velja á milli tveggja kvikmynda á föstudegi. Þetta snýst um að færa myntbandalag, tollabandalag og sjávarútveg undir nýtt kerfi.
Og sjávarútvegurinn—ég verð að viðurkenna, ég er ekki sérfræðingur í fiski, en ég veit að Íslendingar eru með sterkar skoðanir á honum. Það er staðreynd að EES-samningurinn gefur okkur sjálfstæði í fiskveiðum, landbúnaði og þessu öllu. Ef við förum inn í ESB, þá erum við að segja: „Við treystum ykkur fyrir þessu líka.“ Og Evrópusambandið er bara ekki hannað til að rúma svona sérstöðu. Það hefur aldrei gefið neinum varanlega undanþágu frá fiskveiðistefnunni. Það er eins og að mæta í sameiginlega eldhúsveislu og segja: „Ég ætla samt alltaf að vera með eigin mat.“ Það gengur ekki alveg upp.
Þá kemur líka þetta með fullveldið. Allir tala um fullveldi eins og það sé svart eða hvítt, en samkvæmt fræðimönnum er það bara skali. Við erum ekki 100% fullvalda hvort sem er. Það er eiginlega bara svona táknrænt orðið. En það breytir ekki því að svona stór ákvörðun þarf virkilega að hvíla á traustu umboði. Við getum ekki tekið svona stökk bara af því að okkur leiðist eða af því að þetta er vinsælt umræðuefni í apríl. Þetta er ekki eins og að kjósa um hvort við eigum að hafa hoppukastala á menningarnótt.
Að lokum: Mér finnst mikilvægt að við tölum um þetta eins og fullorðið fólk—ekki eins og krakkar í leikskóla sem rífast um snúðana. Þetta er mál sem snertir alla, alveg sama hvort maður er með ESB-drauma eða ESB-martraðir. Við verðum að ræða það á hreinskilinn hátt, án þess að grínast of mikið (já, ég sagði það!).
Heimildir: Vísir (2026-04-01): „Er aðildarumsókn að ESB eins og hvert annað hefðbundið dægurmálaþras?“
