Heyrnarskimun barna er forgangsmál

Það er óumdeilt að heyrnarskert börn eiga að eiga sömu möguleika og jafningjar þeirra – í námi, félagslífi og daglegu lífi. Því er það alvarlegt áhyggjuefni þegar tugir barna eru taldir vera með ógreinda heyrnarskerðingu eftir að heyrnarskimun var hætt árið 2012. Rannsóknir nágrannaþjóða sýna að þegar slíkt gerist tapast 50-80 börn í kerfinu, börn sem sitja eftir og fá ekki þá aðstoð sem þau þurfa á að halda. Fækkun barna í eftirliti vegna heyrnarskerðingar – úr 250 árið 2015 í 220 árið 2024, þrátt fyrir fólksfjölgun – ætti að vera áhyggjuefni fyrir okkur öll. Miðað við fólksfjölgun ættu börnin í eftirliti að vera um 300. Þegar við hættum að skima, hættum við að grípa börn sem þurfa á stuðningi að halda. Foreldrar og börn átta sig oft ekki á heyrnarskerðingu sjálf – það er ekki óalgengt að barnið sé talið „utan við sig" eða á biðlista fyrir málþroskaröskun, ADHD eða eitthvað annað, þegar raunverulegi undirliggjandi vandi er ógreind heyrnarskerðing. Þetta er ekki ásættanlegt. Ég deili sjónarmiðum þeirra sem kalla eftir því að heyrnarskimun verði tekin upp á nýjan leik og ég hef lagt áherslu á að þessi mál verði tekin föstum tökum. Það er rétt sem formaður Heyrnarhjálpar bendir á: „Mér finnst þetta bara skelfilegt, því heyrn er jafn mikilvæg og sjón, bæði fyrir nám og félagslíf." Við getum ekki hunsað þetta vandamál lengur. Sem heilbrigðisráðherra hef ég beitt mér fyrir því að koma aftur á heyrnarskimun barna. Nú þegar er vinnuhópur á vegum Embættis landlæknis að meta hvernig best verði staðið að slíkri skimun og vinna hans er langt komin. Ég tel mikilvægt að við endurvekjum kerfisbundna heyrnarskimun við fjögurra eða sex ára aldur – það eru ár sem skipta sköpum fyrir málþroska, lærdóm og félagslega þátttöku barna. Við eigum að taka mið af því sem hefur reynst í nágrannalöndum og byggja upp traust gagnasafn og kerfi sem grípur börn áður en þau lenda í vanda. Þetta er dæmi um mál sem sýnir hversu mikilvægt er að við byggjum ákvarðanir okkar á gögnum og reynslu, ekki aðeins huglægu mati eða tímabundnum sparnaði. Að bregðast ekki við þessum vanda núna mun hafa langtíma afleiðingar – bæði fyrir börnin sjálf og fyrir samfélagið allt. Það er hagkvæmara og réttlátara að grípa til forvarna en að reyna að vinda ofan af afleiðingum seinna. Staða heyrnarskimunar barna verður því áfram í forgangi hjá heilbrigðisyfirvöldum. Við munum upplýsa foreldra og fagfólk, styðja við skimun og tryggja að ekkert barn þurfi að týnast í kerfinu vegna ógreindrar heyrnarskerðingar. Þetta er spurning um jöfnuð, réttindi og heilbrigðan þroska allra barna. Heimildir: RÚV (2026-04-01)