Tímabært að lækka kolefnisgjaldið
Það er enginn vafi á því að heimili og fyrirtæki standa nú frammi fyrir hressilegum höggum vegna skarprar hækkunar eldsneytisverðs. Á undanförnum dögum hefur verð á bensíni og dísilolíu hækkað nær daglega, og samkvæmt formanni Félags íslenskra bifreiðaeigenda (FÍB) er hækkunarfasinn rétt að byrja. Hækkunin er rakin til stríðsins í Íran og engar líkur eru á að þetta ástand hverfi á næstunni.
Við getum verið sammála um að kolefnisgjöld gegni hlutverki í loftslagsbaráttunni og að markmið um minni losun skipti máli. En þegar slíkt gjald fer að bitna harkalega á venjulegu fólki og fyrirtækjum – sérstaklega í þéttbýli þar sem samgöngur og atvinnurekstur reiða sig á eldsneyti – þá verðum við að endurmeta forgangsröðunina. Staðreyndin er sú að kolefnisgjaldið var helmingi lægra í lok árs 2024 en hefur síðan hækkað snögglega, og nú bætist við ytri áföll sem stjórnvöld ráða ekki við.
Runólfur Ólafsson, framkvæmdastjóri FÍB, benti í gær á aðrar þjóðir hafa þegar gripið til aðgerða gegn þessum miklu hækkunum. Tillaga hans – að kolefnisgjaldið verði lækkað hressilega – er skynsamleg við þessar aðstæður. Það er full ástæða til að taka mark á þessum sjónarmiðum og horfa til þess að stjórnvöld hér á landi axli ábyrgð og komi til móts við heimili og fyrirtæki. Við getum ekki leyft okkur að sitja hjá og horfa á verðhækkanir keyra kostnað heimila og atvinnulífs upp án þess að bregðast við.
Það er ákveðin kaldhæðni í því að stjórnvöld boða áframhaldandi skattlagningu á eldsneyti undir formerkjum loftslagsmarkmiða, á sama tíma og áhrifin lenda hvað þyngst á venjulegu fólki sem hefur enga raunhæfa valkosti til skamms tíma. Þetta snýst ekki um að slá af loftslagsmarkmiðunum, heldur að sýna raunsæi og ábyrgð þegar kostnaðurinn vegna alþjóðlegs ástands skellur á.
Við í Borgaraflokknum höfum lengi talað fyrir því að skattahækkanir séu ekki sjálfgefin lausn á öllum málum – og sérstaklega ekki þegar ytri aðstæður gera fólki og fyrirtækjum ókleift að aðlaga sig á örskömmum tíma. Nú þarf ríkisstjórnin að stíga niður af háum hesti, horfast í augu við afleiðingarnar af snöggri hækkun kolefnisgjalds og bregðast við með ábyrgum hætti.
Lausnin er skýr: lækka kolefnisgjaldið tímabundið, líkt og önnur ríki hafa gert, þar til jafnvægi kemst á. Það er ekki bara spurning um réttlæti – þetta er nauðsyn til að verja atvinnulíf, fjölskyldur og verðbólgumarkmið. Við eigum ekki að hengja okkur í óhreyfanlega kerfisreglu þegar aðstæður eru eins óvenjulegar og nú.
Það er kominn tími til að stjórnvöld sýni ábyrgð. Skattbyrðin á eldsneyti verður að lækka – því það er fólkið, fyrirtækin og framtíðin sem skipta máli.
Heimildir: RÚV, 1. apríl 2026.
