Við skulum hætta að týna börnunum

Ég hef margoft talað við foreldra sem skilja ekki af hverju barnið þeirra nær sér ekki í skólanum, á erfitt með nám eða bregst illa við umhverfinu. Svo kemur það í ljós, oft allt of seint, að barnið hefur heyrnarskerðingu sem enginn greindi. Þetta eru ekki bara tölur á blaði, þetta eru líf ungra barna sem verða fyrir vanrækslu í kerfinu. Þannig sögur fáum við í pósti og símtölum, aftur og aftur. Nú kemur í ljós – eins og formaður landssamtaka heyrnarskertra segir sjálfur – að tugir barna eru talin týnast í kerfinu á hverju ári. Það er ekki verið að grípa þessi börn. Á Íslandi hefur verið hætt heyrnarskimun í grunnskólum síðan 2012, svo við vitum eiginlega ekki hverjir eru að glíma við heyrnarskerðingu fyrr en of seint. Foreldrar sem ekki hafa lent í þessu sjálf átta sig oft ekki á vandanum. Þessi börn enda jafnvel á biðlista með grun um málþroskaröskun, ADHD eða annað – þegar heyrnarskerðingin var rótin allan tímann. Við erum nú eftirbátar nágrannaríkjanna í þessum málum. Þar eru börn skimuð reglulega, gögnin eru tekin saman og brugðist við. Rannsóknir þeirra benda til þess að 50 til 80 börn séu "týnd í kerfinu" með heyrnarskerðingu, en gögnin segja okkur að fjöldinn sé líklega enn meiri. Hér heima hefur fjöldi barna í eftirliti vegna heyrnarskerðingar fækkað úr 250 árið 2015 niður í 220 árið 2024 – en miðað við fólksfjölgun ættu þau að vera um 300. Það segir okkur að eitthvað er að bila í kerfinu. Þetta er ekki tölfræðivandamál – þetta eru raunveruleg börn sem missa af tækifærum, bæði í námi og lífinu. Ég segi eins og formaður Heyrnarhjálpar: „Það er ekki verið að grípa þessi börn.“ Og: „Mér finnst að heyrnarskert börn eigi að eiga sömu möguleika og önnur börn á þeirra reki." Það er ekkert sjálfsagt að börn með heyrnarskerðingu eigi verri möguleika. Það er val okkar sem samfélags hvort við látum þau týnast í kerfinu eða grípum inn í strax. Ég fagna því að heilbrigðisráðherra hafi nú sagt að koma eigi heyrnarskimun á aftur við fjögurra eða sex ára aldur og að vinnuhópur Embættis landlæknis sé langt kominn með að meta hvernig best sé að gera þetta. En það má ekki dragast lengur. Þetta er vandamál sem er ekki hægt að hunsa lengur. Við í Rödd fólksins höfum alltaf barist fyrir því að þjónustan sé fyrir alla, sérstaklega börn sem standa höllum fæti. Nú bið ég bara um eitt: Grípum öll börn, ekki bara þau sem eru heppin að eiga foreldra sem taka eftir vandanum eða hafa efni á að leita hjálpar sjálf. Þetta er prófsteinn á samfélagið okkar – hvort við tökum utan um þau sem eru minnst sýnileg eða látum þau hverfa inn í tölfræðina. Tíminn til að bregðast við er núna. Heimildir: RÚV, 1. apríl 2026.