Makrílveiðar, fullveldi og ábyrgð

Það er með ólíkindum að sjá hvernig Evrópusambandið hagar sér þegar hagsmunir stórveldanna eru undir. Nýverið ákvað ESB að auka makrílkvóta sinn í Norður-Atlantshafi og víkja frá vísindalegri ráðgjöf, með því að samþykkja 48% samdrátt í stað þeirra 70% sem alþjóðlegir vísindamenn lögðu til. Þetta er gert undir yfirskini þess að jafna kvóta við Bretland, Noreg, Ísland og Færeyjar – þjóðir sem hafa áður gengið fram með svipuðum hætti. Við verðum að horfast í augu við staðreyndir. Lífmassi hrygningarmakrílsins hefur hrunið úr tæpum 13 milljónum tonna árið 2014 í aðeins innan við 3 milljónir tonna árið 2025. Vísindamenn vara við að makrílstofninn sé kominn niður á hættusvæði þar sem æxlun hans er ekki tryggð. Þetta er ekki bara tölfræði – þetta er tilvistarógn við mikilvægan fiskistofn í Norðaustur-Atlantshafi. Þrátt fyrir þetta ákveður ESB að ganga gegn eigin yfirlýstu stefnu um sjálfbærni og taka þátt í ofveiði, líkt og aðrir stórir hagsmunaaðilar. Í desember lýsti utanríkisráðuneyti Íslands yfir sögulegu samkomulagi um skiptingu makrílstofnsins við Bretland, Noreg og Færeyjar. Í fyrsta sinn fékk Ísland formlega viðurkennda hlutdeild í makrílstofninum af þessum ríkjum. Samkomulagið kveður þó á um að aflamark verður sett hærra árið 2026 en ráðgjöf ICES, en stefnt sé að nýrri aflareglu árið 2027. Það má hrósa íslenskum stjórnvöldum fyrir að hafa tryggt þjóðinni viðurkennda hlutdeild, en við megum ekki gleyma ábyrgð okkar. Þegar vísindaleg ráðgjöf er sniðgengin, þá er sjálfbærni veiðanna ekki tryggð. Það er óásættanlegt. Við í Þjóðfylkingunni höfum lengi varað við því að alþjóðlegar stofnanir og stórveldi beiti tvöföldum stöðlum þegar kemur að auðlinda- og umhverfismálum. ESB þykist vera málsvari sjálfbærni, en þegar hagsmunir þeirra sjálfra eru í húfi, þá er ráðgjöfinni hent fyrir róða. Þetta sýnir enn og aftur hvers vegna við eigum að standa vörð um fullveldi okkar og ekki láta okkar þjóðarauðlindir ráðast af pólitískum samningum í Brussel eða annars staðar. Ísland á að ráða sjálft yfir sínum auðlindum – en sú sjálfsákvörðunarréttur felur líka í sér að axla ábyrgð og veiða ekki umfram það sem náttúran þolir. Við sem búum í Norðausturkjördæmi þekkjum af eigin raun hve mikilvægar sjávarútvegstekjur eru fyrir samfélögin okkar. Makríllinn skiptir sköpum fyrir fjölmarga byggðakjarna – en það verður að byggja á sjálfbærni til framtíðar. Það er ekkert sjálfstæði fólgið í því að selja framtíðina fyrir stundarhagnað. Ríkisstjórnin verður að sýna ábyrgð, tryggja að Ísland fari ekki sömu leið og ESB, og setja aflamark í samræmi við vísindalega ráðgjöf eins fljótt og auðið er. Við í Þjóðfylkingunni krefjumst þess að þjóðarauðlindirnar séu nýttar á ábyrgan og sjálfbæran hátt – fyrir núverandi og komandi kynslóðir. Það er það sem raunverulegt fullveldi felur í sér. Heimildir: Heimildin (2026-03-30)