Skammtímaaðgerðir leysa ekki undirliggjandi vanda

Ríkisstjórnin kynnti í dag svokallaðar skammtímaaðgerðir sem á að kosta ríkissjóð um þrjá og hálfan milljarð króna. Þessar aðgerðir felast meðal annars í tímabundinni lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti úr 24% í 11%, sem forsætisráðherra segir að muni leiða til um 10% lækkunar á eldsneytisverði fyrir neytendur. Sérstakt lagaákvæði mun skylda söluaðila til að skila þessari verðlækkun að fullu til neytenda, og Samkeppniseftirlitið fær það hlutverk að fylgjast með að svo verði. Einnig verður verðlagseftirlit ASÍ styrkt um 15 milljónir til að fylgjast með verðlagningu á dagvöru og þjónustu í sumar, og 500 milljóna átaki verður varið í að fjölga hleðslustöðvum fyrir rafbíla. Við í Norðausturkjördæmi þekkjum vel hvað háir eldsneytisverð og kostnaður við samgöngur getur sett landsbyggðina skör lægri en höfuðborgarsvæðið. Vegalengdir eru langar, almenningssamgöngur lítil sem engin og atvinnulífið, ekki síst í sjávarútvegi, landbúnaði og ferðaþjónustu, er háð traustri aðgengi að orku og eldsneyti. Að því sögðu verðum við að horfa skýrt á heildarmyndina: tímabundin lækkun virðisaukaskatts á eldsneyti er ekki varanleg lausn á vanda sem er bæði kerfislægur og viðvarandi. Það er rétt að grípa til aðgerða til að bregðast við skammtímasveiflum og óvissu, en aðgerðir sem kosta ríkissjóð þrjá og hálfan milljarð í fjóra mánuði verða að standast mat á gagnsemi og forgangsröðun. Í stað þess að ráðast í tímabundnar aðgerðir hefði verið eðlilegra að horfa til varanlegra lausna sem draga úr kostnaði heimila og fyrirtækja til lengri tíma. Önnur Evrópuríki, eins og Svíþjóð, hafa t.d. lækkað virðisaukaskatt á matvöru — það hefði haft mun víðtækari áhrif, sérstaklega á heimili með þröngan kost. Það vekur athygli að stjórnvöld setja hér á laggirnar tímabundið lagaákvæði sem skyldi söluaðila til að skila verðlækkun að fullu til neytenda. Svona aðgerðir eru sjaldan sjálfbærar til langs tíma og geta í versta falli flækt markaðinn og skapað óvissu hjá fyrirtækjum. Það kemur líka til kasta Samkeppniseftirlitsins og verðlagseftirlits ASÍ að fylgjast með framkvæmdinni — og nú á að styrkja ASÍ um 15 milljónir til að sinna því verkefni til viðbótar. 500 milljóna átak í að fjölga hleðslustöðvum fyrir rafbíla hljómar vel á pappírunum, en grunnvandinn hjá fyrirtækjum og heimilum á landsbyggðinni er sá sami: háir orkukostnaður, fáir valkostir og skortur á aðgengi. Það þarf kerfisbundna uppbyggingu innviða, ekki aðeins styrki til einstakra verkefna. Við í Borgaraflokknum höfum lagt áherslu á að lausnir þurfa að snúa að rótum vandans. Það er ekki hægt að byggja upp traust til efnahagsstjórnar með því að grípa til skammtímalausna sem leysa ekki undirliggjandi vandamál. Þessir þrír og hálfur milljarður hefði getað farið í innviðauppbyggingu eða varanlega lækkun skattbyrðar á þá sem standa höllum fæti. Það er jákvætt að stjórnvöld viðurkenni að verðhækkanir séu ekki óumflýjanlegar, en ábyrg efnahagsstjórn felst í því að ráðast að orsökum, ekki bara einkennum. Nú þarf að horfa til langtímastefnu sem tryggir raunverulega stöðugleika og jafnræði milli landsbyggðar og höfuðborgarsvæðis. Heimildir: RÚV 10.4.2026