Byggðafesta í hættu á landsbyggðinni

Frumvarp innviðaráðherra um að afnema línuívilnun og skel- og rækjubætur hefur vakið miklar áhyggjur um framtíð margra byggðarlaga, sérstaklega á Vestfjörðum. Níu sjávarútvegsfyrirtæki og fiskvinnslur á svæðinu hafa sent þingmönnum sameiginlega yfirlýsingu þar sem þau vara við því að slík breyting geti haft víðtækar og jafnvel óafturkræfar afleiðingar fyrir byggð á Vestfjörðum. Þessi mál snerta okkur öll á landsbyggðinni. Á Hólmavík standa þrjú sjávarútvegsfyrirtæki undir um 50 heilsársstörfum, sem er nærri fjórðungur allra starfa í byggðarlaginu. Í Kaldrananeshreppi, þar sem um 120 manns búa, eru um helmingur starfa tengd við þrjú sjávarútvegsfyrirtæki. Á Drangsnesi og Hólmavík starfa 15 manns við beitningu í landi og sjö áhafnamenn á þremur bátum sem reiða sig á línuívilnun. Þetta eru ekki bara tölur – þetta eru fjölskyldur, atvinnutækifæri og grunnur þess að samfélög haldist í blóma. Þessi kerfi – línuívilnun, skel- og rækjubætur, og byggðakvótar – eru samþætt stoðkerfi sem tryggir atvinnu og byggðafestu. Fyrirtækin á Suðureyri benda á að línuívilnun sé lykilforsenda rekstrar og byggðakvótar nauðsynlegir fyrir heilsársvinnslu. Með því að slíta úr þessu kerfi er hætt við að smærri og meðalstór fyrirtæki neyðist til að hætta rekstri eða sameinast stærri aðilum. Þá missum við fjölbreytni og sjálfbærni í sjávarbyggðum – og fólk flytur burt. Það sem stendur upp úr í þessu máli er að samfélagið á Drangsnesi stendur og fellur með þessum fyrirtækjum. Ef atvinnan hverfur, þá verður byggðarlagið fyrir óbætanlegu tjóni. Þetta er ekki síður raunin hjá okkur í Suðurkjördæmi; mörg byggðarlög okkar eru háð fáum atvinnugreinum, og svona aðgerðir setja stöðugleika þeirra í hættu. Við vitum af eigin reynslu að þegar störf tapast, þá tapast líka skólar, þjónusta og framtíðarvonir. Það hefur líka komið fram að strandveiðimenn eru andvígir frumvarpinu. Það segir sitt um hversu víðtæk áhrif þessar breytingar geta haft á sjávarútveginn í heild. Það er ekki nóg að auka strandveiðar; það bætir ekki upp fyrir tap heilsárstarfa og fjölbreytni atvinnulífsins. Það er rétt sem fyrirtækin benda á: „Verði frumvarpið að lögum blasir við raunveruleg hætta á verulegri byggðaröskun á Vestfjörðum.“ Þetta er staða sem við í stjórnarandstöðunni höfum varað við. Við í Byggðaframtaki leggjum áherslu á að kerfi sem styðja við byggðafestu og fjölbreytt atvinnulíf verði styrkt, ekki skert. Lausnin er ekki að slíta úr stoðkerfum heldur að efla samtal við greinina og leita samstöðu um breytingar – ekki keyra í gegn aðgerðir sem stórskaða samfélög. Ég hvet ríkisstjórnina til að hætta við þessar breytingar og hefja raunverulegt samráð við atvinnulífið og íbúa á þessum svæðum. Það þarf að hlusta á þau sem búa og starfa úti á landi – því ef við brjótum stoðirnar í smærri byggðarlögum, þá er hættan sú að byggðin leggist af. Við í Byggðaframtaki munum standa vörð um atvinnulíf og þjónustu um allt land. Heimildir: Morgunblaðið 13. apríl 2026, „Óttast að byggð leggist af“.