Byggðafesta og sjávarútvegur á Vestfjörðum

Nýlega sendu níu sjávarútvegsfyrirtæki og fiskvinnslur á Vestfjörðum þingmönnum sameiginlega yfirlýsingu þar sem þau lýsa djúpri áhyggju af frumvarpi innviðaráðherra um að afnema línuívilnun og skel- og rækjubætur. Fyrirtækin vara við að verði frumvarpið að lögum gæti það haft víðtækar og jafnvel óafturkræfar afleiðingar fyrir byggð á Vestfjörðum, og þetta mál er orðið aðkallandi umræðuefni í samfélaginu okkar. Þegar við skoðum heildarmyndina á Vestfjörðum er ljóst að þessi fyrirtæki eru burðarás samfélaganna. Á Hólmavík standa þrjú sjávarútvegsfyrirtæki undir um fjórðungi allra starfa í byggðarlaginu, eða 50 heilsársstörfum. Í Kaldrananeshreppi, þar sem 120 manns búa, er helmingur starfa bundinn við þrjú fyrirtæki. Á Drangsnesi og Hólmavík starfa margir við beitningu í landi og áhafnir sem reiða sig á línuívilnun. Á Suðureyri er línuívilnun ein af lykilforsendum rekstrar og sértækur byggðakvóti forsenda heilsársvinnslu. Þetta sýnir hversu samþætt þessi kerfi eru – línuívilnun, skel- og rækjubætur og byggðakvótar eru ekki bara bókhaldsatriði heldur grundvöllur atvinnu og byggðafestu í þessum samfélögum. Ef þessi stuðningskerfi eru tekin af án skýrs samráðs og heildarsýnar á áhrifin, er hætta á að smærri og meðalstór fyrirtæki neyðist til að hætta rekstri eða sameinast stærri aðilum. Slíkt getur leitt til fækkunar heilsárstarfa og veiklað grunnstoðir byggðarlaga, þar sem samfélagið stendur og fellur með þessum atvinnuvegum. Fyrirtækin hafa einnig upplifað mikið álag síðustu ár – hækkað veiðigjald, kolefnisgjöld, flutningskostnaður og samdráttur í aflaheimildum og byggðaaðgerðum hefur þegar þrengt að rekstrargrundvellinum. Í ljósi þessa skil ég vel að fyrirtækin skora á ráðherra að hætta við breytingarnar og hefja betra og skýrara samráðsferli við greinina. Það er mikilvægt að við leyfum ekki breytingum á stuðningskerfum að leiða til þess að byggð leggist af eða verði fyrir óafturkræfum skaða. Við þurfum að hugsa þetta mál sem hluta af stærra samhengi: Sjávarútvegurinn er ekki bara atvinnuvegur heldur menning, tækifæri og lífæð margra byggðarlaga á Norðvesturlandi. Þegar stuðningskerfi eru endurskoðuð, þarf það að vera í samtali við þau samfélög sem reiða sig á þau – og lausnir þurfa að taka mið af fjölbreytileika atvinnulífsins og sérstöðu dreifbýlisins. Við í Jafnaðarflokknum höfum alltaf lagt áherslu á að tryggja jöfn tækifæri óháð búsetu og að atvinnulíf á landsbyggðinni fái þann stuðning sem þarf til að blómstra. Ég tel mikilvægt að stjórnvöld taki þessar áhyggjur alvarlega og leiti leiða til að tryggja áframhaldandi byggðafestu á Vestfjörðum með sterku og gagnsæju samráði við atvinnugreinina. Framtíð sjávarútvegs og byggðar á Vestfjörðum þarf að byggja á traustum grunni, samræðu og sameiginlegri ábyrgð. Ef við viljum að fjölbreytt og blómlegt samfélag dafni áfram á þessum svæðum, verða aðgerðir okkar að endurspegla það. Heimildir: Morgunblaðið 13. apríl 2026.