Réttlát umskipti í samgöngum fyrir unga fólkið

Ný skýrsla Vörðu, rannsóknarstofnunar á vegum ASÍ og BSRB, varpar mikilvægu ljósi á viðhorf launafólks til samgöngumáta og réttlátra umskipta. Könnunin, sem nær til tæplega 25 þúsund svarenda — flestir á höfuðborgarsvæðinu — sýnir að yngsti aldurshópurinn, fólk 30 ára og yngri, er marktækt neikvæðast gagnvart því að nota aðra samgöngumáta en einkabílinn. Í þessum hópi eru 43% mjög eða frekar neikvæð, 35% jákvæð og 22% hvorki né gagnvart öðrum samgöngumátum en einkabílnum. Þetta er eina aldurshópurinn þar sem fleiri eru neikvæðir en jákvæðir. Í öllum öðrum aldurshópum eru jákvæð viðhorf ríkjandi. Það vekur sérstaka athygli að þetta eru einmitt þeir sem oftast glíma við hátt húsnæðisverð og þrengri fjárhagsstöðu, sérstaklega í Reykjavík. Ástæður þessarar neikvæðni eru skýrar samkvæmt könnuninni: langur ferðatími er algengasta ástæðan, en einnig koma fram atriði eins og aðrir samgöngumátar dragist úr lífsgæðum, almenningssamgöngur séu ekki áreiðanlegar og kostnaðurinn við þær sé hár. Þegar við skoðum þessi svör í ljósi markmiða um réttlát umskipti — að samfélagsbreytingar þurfi að vera félagslega sanngjarnar — blasir við að lausnirnar verða að taka mið af raunverulegum aðstæðum ungs fólks og þeirra sem eru háðir almenningssamgöngum. Við í Jafnaðarflokknum höfum lagt ríka áherslu á að samgöngukerfið tryggi jafnt aðgengi óháð aldri eða efnahag. Réttlát umskipti í samgöngum eru ekki bara spurning um kolefnisfótspor, heldur líka um lífsgæði, tíma og kostnað. Ef ferðatími er of langur og áreiðanleiki slakur, þá er ekki raunhæft að ætlast til þess að fjöldi fólks — ekki síst unga fólkið — velji aðra samgöngumáta. Það sem þarf að gera er skýrt: Við þurfum að hraða uppbyggingu og aukinni tíðni almenningssamgangna, stytta ferðatíma og gera þjónustuna áreiðanlegri. Einnig þarf að tryggja að kostnaður við almenningssamgöngur sé hóflegur og ekki hindrun fyrir ungt fólk eða tekjulága. Þetta er ekki aðeins spurning um innviði, heldur líka um réttlæti og framtíðarsýn borgarsamfélagsins. Borgarbúar eiga rétt á valkostum sem virka í raun, ekki aðeins á pappír. Að lokum minnir niðurstaðan okkur á mikilvægi þess að hlusta á þá sem nota þjónustuna. Allar breytingar á samgöngum þurfa að byggja á samtali við notendur og byggjast á staðreyndum, ekki aðeins góðum áformum. Réttlát umskipti verða að vera samvinnuverkefni: við þurfum öflugt innviðauppbyggingu, betri þjónustu og félagslega sanngirni í forgrunni. Þar höfum við öll hlutverki að gegna, en ábyrgðin liggur ekki síður hjá stjórnvöldum og sveitarfélögum að tryggja ungu fólki raunverulega valkosti. Heimildir: Skýrsla Vörðu, RÚV 13. apríl 2026.