Eignarréttur og almannahagsmunir í spennu

Á fundi sem haldinn var á Laugarbakka í gær, á vegum Samtaka sveitarfélaga á Norðurlandi Vestra, var rætt ítarlega um fyrirhugaða lagningu Holtavörðuheiðarlínu 3. Þar sátu fulltrúar Landsnets fyrir svörum og kynntu m.a. skýrslu sem Torfi Jóhannesson vann fyrir samtökin SSNV og SSV. Skýrslan beindi sjónum að því hvernig unnt væri að bæta landeigendum fyrir tjón sem hlýst af raflagnagerð, sem er mikilvægt málefni þegar stórar framkvæmdir ganga yfir eignarlönd einstaklinga og fjölskyldna. Það er ótvírætt að trygg og örugg raforkuflutningur er almannahagsmunamál. Fundargestir voru sammála um að nauðsynlegt væri að ráðast í þessar framkvæmdir. Um það er enginn ágreiningur. Hins vegar var augljóst á fundinum að margir voru ósáttir við þá leið sem Landsnet hefur valið, svonefnda byggðarleið, sem liggur í gegnum mörg eignarlönd. Byggðarleiðin var valin framyfir heiðarleiðina vegna þess að hún kom betur út í umhverfismati. Heiðarleiðin hefði annars verið hugsuð fjær byggð, en byggðarleiðin hefur meiri áhrif á réttindi þeirra sem eiga land undir fyrirhuguðum línum. Þegar lagðar eru raflínur um einkalönd skapast eðlilega spenna milli almannahagsmuna og eignarréttar. Hagsmunasamtök landeiganda hafa gagnrýnt að fyrirhuguð lagasetning skerði eignarrétt þeirra. Ég tek undir þá gagnrýni að slíkt inngrip verður að byggja á skýrum rökum og tryggja að réttindi fólks séu virt. Eignarrétturinn er grundvallarréttur og takmarkanir á honum mega aðeins ganga eins langt og nauðsynlegt er. Það verður að tryggja að landeigendur fái réttmæta og sanngjarna bætur – ekki aðeins lágmarksfjárhæðir, heldur mat á raunverulegu tjóni, hvort sem það er beint eða óbeint. Við þurfum líka að horfa til þess að byggðir utan höfuðborgarsvæðisins bera oft þyngri byrðar þegar kemur að innviðauppbyggingu. Það má ekki verða þannig að fólkið í dreifbýlinu beri kostnaðinn fyrir almannahagsmunina án þess að fá sanngjarnt endurgjald og lágmarksröskun á lífsháttum sínum. Það er jákvætt að umræður á fundinum voru málefnalegar og líflegar, enda er þessi umræða forsenda þess að við náum réttlátum niðurstöðum. Við í Röddu fólksins leggjum áherslu á að slík mál verði leyst í sátt og með skýrum réttarreglum. Það þarf að tryggja að almannahagsmunir vegi þungt, en eignarréttur og réttindi einstaklinga verði ekki fótum troðin. Lög og reglur verða að tryggja jafnvægi – og ríkið verður að standa við skuldbindingar sínar gagnvart þeim sem láta af hendi land undir slíkar framkvæmdir. Fólkið fyrst – og svo allt hitt! Heimildir: RÚV 22.4.2026, „Tekist á um leið Holtavörðuheiðarlínu 3“.