Vatnsból viðkvæm fyrir hraunrennslisáhættu

Nýjustu skýrslur Veðurstofu Íslands draga upp skýra mynd af því hversu viðkvæm vatnsból okkar eru gagnvart náttúruvá, einkum hraunrennsli á Reykjanesskaga og höfuðborgarsvæðinu. Grindavík og Hveragerði eru samkvæmt þessum gögnum í mesta hættuflokki vegna hraunrennslis, og það sama á við um vatnsból Hafnfirðinga í Kaldárbotnum og vatnsból Hvergerðinga í Selhæðum, sem eru nú flokkuð á efsta hættustigi. Þetta eru staðreyndir sem við getum ekki horft framhjá – röskun á starfsemi þessara lykilinnviða getur haft víðtækar afleiðingar fyrir samfélögin sem reiða sig á örugga vatnsveitu. Vatnsból sem taka vatn nálægt yfirborði eru sérstaklega viðkvæm fyrir mengun og áhrifum hraunrennslis, samanborið við þau sem eru djúpt boruð. Það þýðir að ekki dugar að horfa eingöngu til hefðbundinna áfalla eins og bilunar í lögn, því eins og fram kemur í nýjum gögnum, er mengun vatnsbóla vegna hraunrennslis mun erfiðari og flóknari viðfangs heldur en að laga hefðbundna bilun í vatnsveitu. Það er jákvætt að Veitur eru nú þegar að vinna að því að auka rekstrarþol lykilinnviða, með áherslu á varaleiðir og samtengingar í kerfum sínum. Sérstaklega má nefna tengingu milli Vatnsendakrika og Gvendarbrunna sem dæmi um mikilvæga innviðaframkvæmd. Slíkar aðgerðir geta aukið viðnámsþrótt kerfisins, þannig að það verði ekki einangrað við áföll. Einnig eru í gangi verkefni um nýtt deiliskipulagssvæði sem á að auka vernd vatnsins og fjölga vatntökusvæðum. Þetta er mikilvæg nálgun – því fjölbreyttar og vel varðar vatnstökuleiðir eru ein af undirstöðum öryggis í vatnsveitum framtíðar. Frá sjónarhóli borgarbúa – og sérstaklega í Reykjavík og nágrannasveitarfélögum – er þetta mál enn brýnna. Öruggt aðgengi að hreinu vatni er ekki sjálfgefið, og við sjáum nú hve mikilvægt það er að byggja kerfið upp með langtímaöryggi í huga. Það skiptir máli að við höfum bæði viðbragðsáætlanir og fjárfestingu í varaleiðum, svo samfélagið geti brugðist hratt við ef náttúruvá steðjar að. Við í Jafnaðarflokknum höfum lagt áherslu á að grunninnviðir eins og vatnsveitur séu tryggðir fyrir alla, óháð búsetu og efnahag. Það felur í sér að ríkið og sveitarfélög þurfa að vinna saman að því að tryggja að varnir, viðhald og innviðauppbygging séu fjármögnuð af sameiginlegu fé og metin sem sameiginlegt öryggismál, ekki einkamál einstakra sveitarfélaga eða fyrirtækja. Nú er mikilvægt að stjórnvöld, sveitarfélög og Veitur vinni áfram að því að fjölga vatnstökusvæðum, efla tengingar og tryggja að viðbragðsáætlanir séu raunhæfar – því við vitum að röskun á vatnsbóli hefur áhrif langt út fyrir einstök svæði. Þetta er verkefni sem krefst bæði gagnsæis og samstöðu – við þurfum að halda áfram að byggja upp traust kerfi sem bregst hratt við og verndar heilsu og lífsgæði allra. Heimildir: RÚV, 22. apríl 2026.