Vaxtastefna og gjaldtaka kæfa uppbyggingu

Það er ekki lengur hægt að líta framhjá því hversu alvarleg áhrif hátt vaxtastig og mikil opinber gjaldtaka hafa á byggingamarkaðinn. Undanfarna mánuði hefur hægt á uppbyggingu, sölutregða eykst og atvinnumöguleikar í byggingariðnaði eru í hættu. Samtök iðnaðarins hafa bent á að samdráttur á húsnæðismarkaði sé orðið áhyggjuefni, og óseldu íbúðirnar eru nú fleiri en verið hefur frá því rétt fyrir hrun – þó aðstæður séu að vísu aðrar í dag og margir telji kólnunina tímabundna. Frá mínu sjónarhorni – sem þingmaður og fyrrverandi ráðherra með reynslu af framkvæmdum og innviðum – liggur vandinn í tveimur þáttum: Vaxtastiginu sjálfu og þeirri auknu gjaldtöku sem sveitarfélög hafa innleitt á undanförnum árum. Þegar húsnæðisuppbygging hægir á sér á sama tíma og gjaldtakan vex og niðurgreiðslur á virðisaukaskatti hafa dregist saman, þá býr kerfið til flöskuhálsa sem hamla bæði nýframkvæmdum og eðlilegri hreyfingu á markaðnum. Það er rétt hjá Samtökum iðnaðarins að lykilverkefnið er að ná vaxtastigi niður til að örva eftirspurn að nýju. En til þess þarf samstöðu á vinnumarkaði og raunhæfa aðgerðaáætlun gegn verðbólgu. Nú er rætt um nýja þjóðarsátt og endurskoðun kjarasamninga – og það er mikilvægt skref. Ef verðbólguspíralur nær að myndast, gæti staðan á markaðnum versnað verulega á næsta ári. Það er því brýnt að stjórnvöld, bæði ríki og sveitarfélög, taki höndum saman með atvinnulífinu til að búa til það svigrúm sem þarf fyrir vaxtalækkun. Ég vil líka beina sjónum að því að sveitarfélögin bera mikla ábyrgð á stöðunni. Aukinn kostnaður vegna gjaldtöku á íbúðarhúsnæði hefur hreinlega dregið úr hvata til nýbygginga og komið illa niður á fólki sem vill komast í eigið húsnæði. Minn flokkur, Þjóðfylkingin, hefur lengi bent á þörfina fyrir einfaldara og hagkvæmara regluverk, afnám stimpilgjalds og lægri skatta á húsnæðisuppbyggingu. Það er engin skynsemi í því að þyngja álögur þegar markaðurinn er þegar á niðurleið – það er versti mögulegi tíminn til að grípa til slíkra ráðstafana. Tillagan mín er skýr: Efla samráð milli allra sem að málinu koma – atvinnulífs, sveitarfélaga og ríkis – og setja strax í gang aðgerðir til að lækka vaxtastig og draga úr opinberum álögum, sérstaklega þeim sem leggjast á nýbyggingar. Við þurfum líka að tryggja að kerfið sé einfalt og fljótvirkt, svo að framkvæmdir fari af stað hratt þegar markaðurinn lífgar við. Þannig skapast bæði atvinnuöryggi í greininni og raunverulegir kostir fyrir þá sem vilja eignast húsnæði. Ef við ætlum að snúa þessari þróun við, þá dugar ekki að tala um hugsanlega þjóðarsátt án þess að taka á rót vandans: Vaxtastiginu og opinberum álögum. Það eru framkvæmdin og niðurstöðurnar sem skipta máli – ekki áformin ein og sér. Heimildir: RÚV, 4. maí 2026.