Úrsögn úr orkusáttmálanum er skynsamleg

Ísland hefur nú ákveðið að segja sig frá orkusáttmálanum, svokölluðum Energy Charter Treaty (ECT), sem var undirritaður árið 1994 og fullgiltur af Íslands hálfu 2015. Það er ákvörðun sem fer í takt við grundvallarafstöðu okkar í Borgaraflokknum: Ísland á að ráða eigin auðlindum, orkumálum og löggjöf. Úrsögnin tekur gildi árið 2027 samkvæmt ákvæðum samningsins og felur jafnframt í sér að allar greiðslur til skrifstofu samningsins falla niður. Það er vert að árétta að samningurinn hefur verið gagnrýndur víða, meðal annars fyrir að vera úreltur og hafa ekki samræmst nútímaáherslum í loftslags- og orkumálum. Evrópusambandið og að minnsta kosti tíu Evrópuríki hafa einnig sagt sig frá honum. Markmið samningsins var meðal annars að tryggja fjárfestavernd og auðvelda viðskipti með orku yfir landamæri, en hann veitti jafnframt fyrirtækjum rétt til að höfða mál gegn ríkjum fyrir lokuðum gerðadómi — utan hefðbundins dómskerfis. Það er enginn smávægilegur ágalli þegar kemur að sjálfsákvörðunarrétti ríkja í orku- og auðlindamálum. Ríkisstjórnin segir að ástæða úrsagnar sé að samningurinn gengur gegn stefnu hennar um orkufullveldi og sjálfsákvörðunarrétt íslenskra stjórnvalda í orkumálum. Ég tek undir þá afstöðu. Fullveldi og sjálfsákvörðunarréttur eru ekki tóm orð heldur forsenda þess að við getum tekið ákvarðanir um nýtingu og vernd okkar auðlinda með langtímasjónarmið að leiðarljósi. Það er ekki boðlegt að alþjóðlegur samningur veiti stórfyrirtækjum rétt til að kæra íslenskt ríki fyrir úrræði sem eru lokuð almenningi og íslenskum dómstólum, sérstaklega þegar „enginn samning hefur orðið grundvöllur eins margra gerðarmála alþjóðlegra stórfyrirtækja gegn fullvalda ríkjum.“ Raunar hafa íslensk fyrirtæki ekki nýtt sér ákvæði samningsins og þátttaka Íslands í starfsemi hans hefur verið lítil sem engin frá upphafi. Það segir sitt um gagnsemi ECT fyrir okkur. Samráðsferli var sett af stað áður en ákvörðun var tekin og engin sjónarmið komu fram frá hagsmunaaðilum sem mæltu fyrir áframhaldandi aðild. Það staðfestir að þessi samningur á ekki lengur erindi við Ísland. Við í Suðurkjördæmi, þar sem orkumálin eru beinlínis forsenda atvinnulífs og verðmætasköpunar, þekkjum mikilvægi þess að Ísland ráði sjálft yfir sínum auðlindum. Án þess er hvorki hægt að tryggja stöðugleika né réttláta skiptingu arðs af orkunýtingu. Afstaða Borgaraflokksins hefur verið skýr: fullveldi og sjálfsforræði eru hornsteinn íslenskrar orkupólitíkur. Úrsögnin úr ECT er því rökrétt og ábyrg aðgerð í þágu íslenskra hagsmuna. Það er löngu tímabært að Ísland losi sig undan alþjóðlegum skuldbindingum sem ekki þjóna lengur þjóðarhagsmunum. Við getum og eigum að verja orkufullveldið – ekki bara í orði heldur á borði. Heimildir Vísir (2026-05-11): „Ís­land hefur sagt sig frá orkusáttmálanum“