Enginn má sitja úti í kuldanum

Ég hef oft fengið símtöl frá foreldrum sem standa frammi fyrir óskiljanlegri vegg. Barnið þeirra þarf á sérskólaúrræði að halda – fær það staðfest af fagfólki, uppfyllir öll skilyrði, en samt er ekkert pláss. Nýlega kom fram að nær 120 börn á höfuðborgarsvæðinu eru utan langtímasérskólaúrræða þrátt fyrir að uppfylla skilyrði. Þetta eru ekki tölur á blaði, heldur líf og framtíð barna og fjölskyldna sem lenda í kerfinu okkar – kerfi sem á að verja þau sem minnst mega sín. Samkvæmt skýrslu HLH þurfa 295 börn á grunnskólaaldri hér á höfuðborgarsvæðinu á langtímasérskólaúrræði að halda. Af þeim eru aðeins 176 í sérskóla, 136 í Klettaskóla og 40 í Arnarskóla. Klettaskóli á að rúma 90 börn, en þörfin er margfalt meiri. Arnarskóli þjónar börnum með miklar og flóknar stuðningsþarfir. Það þýðir að 119 börn, eða 40% þeirra sem þurfa úrræði, eru utan sérúrræða. Þau eru ýmist í almennum skólum með miklum stuðningi eða sitja úti í kuldanum – og það þrátt fyrir að öll skilyrði séu uppfyllt. Það sem slær mig mest er að rúmlega helmingur þessara barna er á yngsta stigi, þegar þörfin fyrir öryggi og stuðning er hvað mest. 36% þessara barna eru með erlendan bakgrunn. Það segir mér að við séum ekki að ná utan um fjölbreytt samfélag og að ekki sé nægilega hlustað á raddir þeirra sem koma utan frá og þurfa sérstaka aðstoð. Hlutfall barna með erlendan bakgrunn í Klettaskóla hefur rokið upp úr 6,7% í rúmlega 33% frá 2015 til 2024. Þetta eru börn sem lenda tvisvar í kerfinu: bæði vegna fötlunar eða þroskavanda og svo vegna tungumáls eða uppruna. Það má ekki gerast að börn sem þegar standa höllum fæti fái ekki þjónustu sem þau eiga rétt á. Svo kemur það sem veldur mér verulegum áhyggjum: 41 barni var synjað um skólavist í Klettaskóla fyrir næsta skólaár, þrátt fyrir að uppfylla inntökuskilyrði. Synjunum fjölgaði um 32% frá árinu áður. Hver synjun er saga um baráttu og vonbrigði. Þetta er ekki bara tölfræði – þetta er raunveruleiki fjölskyldna sem þurfa að heyja stríð fyrir réttindum sínum. Það eru veikleikar í samræmingu gagna milli sveitarfélaga. Það er þörf á að efla samvinnu. Samtök sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu hafa skrifað undir viljayfirlýsingu um að byggja upp sérskólaúrræði – og tillögur eiga að koma síðar á þessu ári. Við í Rödd fólksins höfum lengi kallað eftir aðgerðum og meiri samræmingu. En það er ekki nóg að skrifa undir viljayfirlýsingu. Það þarf raunverulegar aðgerðir, fjármögnun og pólitískan vilja til að enginn sitji úti í kuldanum. Við þurfum að tryggja að öll börn, óháð fötlun, uppruna eða aðstæðum, fái úrræði við hæfi. Það má ekki vera tilviljun eða barátta hvers foreldris fyrir sig. Þetta er prófsteinn á samfélagið okkar – hvort við látum börnin okkar bíða eða tökum höndum saman og breytum kerfinu fyrir þau sem þurfa á okkur að halda. Heimildir: RÚV 15. maí 2026.