Loftslagsbreytingar eru lýðheilsumál

Loftslagskrísan er ekki lengur fjarlægt eða óljóst framtíðarvandamál. Hún hefur þegar áhrif á daglegt líf fólks, ekki bara í fjarlægum löndum heldur hér í Evrópu – og þar með á Íslandi. Nýverið lagði samevrópsk nefnd um loftslag og heilsu, þar sem formaðurinn er íslensk, til að Alþjóðaheilbrigðismálastofnunin lýsi yfir neyðarástandi í lýðheilsu vegna loftslagsbreytinga. Þetta er ekki dramatísk yfirlýsing heldur staðreynd: Evrópa hitnar hraðast allra heimsálfa. Við sjáum afleiðingarnar í hitabylgjum, flóðum og þurrkum – og þær eru þegar farnar að hafa áhrif á daglegt líf. Fólk finnur fyrir þessu – á eigin skinni. Hærri hiti veldur heilsufarslegum vandamálum, sérstaklega hjá eldri borgurum og börnum. Flóð og þurrkar valda tjóni á heimilum og samfélögum. Veiking hafstrauma í Atlantshafi, sem Íslendingar eru sífellt meðvitaðri um, getur haft áhrif á fæðuöryggi. Þetta eru raunverulegar hættur sem kalla á raunveruleg viðbrögð. Það skiptir máli að við hættum að líta á loftslagsmálin sem eitthvað sem hægt er að bíða með þar til „betri tímar“ eða sem mál sem aðeins snúast um aðlögun. Eins og fram kemur í skýrslu nefndarinnar – „þessi ógn hefur ekki farið neitt“ þrátt fyrir að ýmislegt annað hafi gengið á. Við megum ekki gleyma því að þetta snýst ekki bara um aðlögun að þeim breytingum sem munu verða, heldur líka forvarnir og róttækar aðgerðir til að bregðast við rót vandans. Það sem veldur mér mestum áhyggjum er að enn er verið að nýta opinbert fé til að styðja við óendurnýjanlega orkugjafa eins og olíu, gas og kol. Þetta er ekki bara spurning um umhverfismál – heldur forgangsröðun í ríkisfjármálum, lýðheilsu og réttlæti. Á meðan við styðjum áfram jarðefnaeldsneyti með opinberu fé, erum við að tefja nauðsynlegar breytingar og setja heilsu og öryggi fólks í hættu. Samevrópska nefndin leggur fram 17 tillögur sem ná til heilbrigðisöryggis, umbreytingar heilbrigðiskerfa, aðgerða gegn loftslagsbreytingum og breytinga á efnahags- og fjármálakerfum. Þessi nálgun er í takt við stefnu Jafnaðarflokksins – að loftslagsmál eru ekki aðeins umhverfismál heldur jafnframt félagsleg réttlætismál og efnahagsleg tækifæri. Það eru sveitar- og borgarstjórnir sem geta oft brugðist hraðar við, en ríkisstjórnin þarf að leiða með góðu fordæmi – og tryggja að opinbert fé nýtist til að hraða orkuskiptum, efla heilbrigðiskerfið og verja fólk gegn áhrifum loftslagsbreytinga. Við skulum halda loftslagsmálum í umræðunni – bæði innanlands og á alþjóðavettvangi. Þessi ógn er raunveruleg, en það er líka tækifæri til að byggja upp betra, öruggara og réttlátara samfélag. Það er okkar ábyrgð að bregðast við – núna, ekki síðar. Heimildir: RÚV, 18. maí 2026.