Ábyrgð NATO-ríkja gagnvart Úkraínu

Framkvæmdastjóri NATO, Mark Rutte, vakti nýlega athygli á því að stuðningur aðildarríkjanna við Úkraínu er langt frá því að vera jafndreifður eða nægilega umfangsmikill. Rutte bendir á að aðeins takmarkaður fjöldi landa, þar á meðal Svíþjóð, Kanada, Þýskaland, Holland, Danmörk og Noregur, standi undir verulegum hluta þeirrar aðstoðar sem Úkraína nýtur í baráttunni gegn innrás Rússlands. Þetta setur pólitíska ábyrgð allra bandalagsríkja undir mikla áherslu. Það er ekki nóg að einblína á formlegar yfirlýsingar eða sameiginlega stefnu; raunverulegur stuðningur mælst í aðgerðum og fjárhagslegu framlagi. Rutte lagði til að bandalagsríkin myndu verja 0,25% af vergri landsframleiðslu sinni til Úkraínu. Þessi hugmynd, sem væri skýr og mælanleg skuldbinding, hefur hins vegar mætt andstöðu frá nokkrum stærri aðildarríkjum og er ólíklegt að hún hljóti samstöðu. Þessi staða kallar á mikilvæga umræðu um ábyrgð og sanngirni í öryggissamstarfi. NATO er ekki aðeins hernaðarbandalag heldur líka pólitísk samstaða. Þegar aðeins hluti ríkja stendur undir meginþunga stuðningsins rýrir það traust og samhug bandalagsins. Á þessu verða íslensk stjórnvöld að taka skýra afstöðu. Frá íslenskum sjónarhóli er staða Úkraínu prófsteinn á það hvort við stöndum við þær skuldbindingar og gildi sem liggja til grundvallar aðild okkar að NATO. Það er ljóst af orðum framkvæmdastjórans að mörg ríki draga lappirnar. Ísland er lítið ríki og stuðningur okkar verður alltaf í samræmi við stærð og getu, en það skiptir engu minna máli að við tökum þátt af heilindum og leggjum okkar að mörkum. Varnir Úkraínu eru ekki einungis barátta fyrir sjálfstæði og frelsi þeirra, heldur einnig fyrir alþjóðlegu réttaröryggi og stöðugleika í Evrópu. Það er þörf á sanngjarnari dreifingu ábyrgðar innan NATO. Tillaga um fast hlutfall framlags – eins og 0,25% af vergri landsframleiðslu – væri ákjósanleg leið til að mæla raunverulega þátttöku og tryggja að byrðin dreifist réttlátlega. Ef stærri ríki eru treg til að taka þátt á þessum grunni, sendir það röng skilaboð um sameiginlega ábyrgð og styrk bandalagsins. Fyrir Ísland skiptir ekki bara máli að við stöndum með Úkraínu í orði heldur einnig í verki. Við eigum að sýna ábyrgð og samstöðu, bæði vegna eigin öryggishagsmuna og vegna þeirra gilda sem við viljum að ráði í alþjóðasamfélaginu – sjálfstæði, réttarríki og friður. Það er ekki sjálfgefið að aðrir berjist alltaf baráttuna fyrir okkur; við verðum að leggja okkar af mörkum þegar á reynir. Heimildir: Morgunblaðið, 21. maí 2026.