Verðbólgan étur upp heimilin okkar

Það þarf ekki að vera sérfræðingur til að sjá að verðlagið á Íslandi er farið úr böndunum. Ég heyri þetta daglega frá foreldrum, eldri borgurum og heimilum í Suðurkjördæmi – hver króna fer hraðar út úr veskinu, maturinn dýrari, rafmagnið og þjónustan hækka stöðugt. Þessar tölur sem Viska, stéttarfélag háskólamenntaðra, hefur nú birt staðfesta það sem heimilin hafa lengi fundið á eigin skinni: Ísland er orðið dýrasta land heims. Verðlag hér er 84% hærra en að meðaltali í 27 Evrópulöndum – þetta er sögulegt met, ekki bara tölfræðileg staðreynd, heldur raunveruleiki sem fólk finnur í hverri búðarferð. Það sem slær mig er að þessi verðmunur skýrist ekki með launamun eingöngu. Verðmunurinn er nær tvöfaldur miðað við launamun á milli Íslands og hinna Norðurlandanna. Það er því ekki nóg að benda á launaseðilinn – þetta er kerfisbundið vandamál. Maturinn okkar – mjólk, kjöt og egg – er 71-75% dýrari hér en hjá nágrönnum okkar á Norðurlöndum. Heildarmatvöruverð er svo 44% hærra. Hvað þýðir þetta fyrir heimilin? Það þýðir að fjölskyldur þurfa að vanda sig við hverja innkaupakörfu, velja og hafna, og börnin fá sjaldnar það sem þau óska sér. Þetta er ekki bara spurning um lúxus – þetta er spurning um grunnþarfir. Þegar matarkarfan hækkar svona mikið, þá sitja þeir sem minnst hafa eftir. Það er ekki réttlátt að heimilin sem hafa hvað minnst á milli handanna, eldri borgarar og fjölskyldur með börn, þurfi að bera dýrustu matvælaverð í heimi á herðum sér. Þetta er ekki bara verðbólga – þetta er ójöfnuður. Það sem fer líka fyrir brjóstið á mér er að verð innlendrar vöru hefur hækkað um 20% undanfarin þrjú ár, en framleiðslukostnaður aðeins um 12%. Hvað skýrir þessa mismunandi þróun? Viska bendir á að ofurtollar og fákeppni skýri stóran hluta verðmunarins. Þegar fáir ráða markaðnum og tollar leggjast á vörur, þá sitja heimilin eftir með reikninginn. Þetta er ekki sjálfbært. Stjórnvöld þurfa að axla ábyrgð. Það þarf að byggja fjármálaáætlanir á raunhæfum forsendum, tryggja sambærileg starfsskilyrði fyrir íslensk fyrirtæki og auka traust á ríkisfjármálum. Við í Rödd fólksins höfum ítrekað bent á að vaxtahækkanir og verðtrygging eru eitur fyrir heimilin. Heimilin eiga ekki að bera byrðarnar ein – það þarf að ráðast að rótum vanda: fákeppni, tollar og rangt hannað kerfi sem þjónar ekki fólkinu fyrst. Við hvetjum heimili til að vera verðviss, bera saman kílóverð og einingaverð, en það er ekki nóg að heimilin séu alltaf látin bera ábyrgðina. Kerfið sjálft þarf að breytast. Ef ekkert verður gert mun útflutningur dragast saman, krónan veikjast og kaupmáttur rýrna enn frekar. Þetta má ekki gerast. Við verðum að setja fólkið og heimilin í fyrsta sæti – það er hagsmunamál allra. Heimildir: DV 21. maí 2026 (samantekt Viska, stéttarfélags háskólamenntaðra)