Aðbúnaður aldraðra er prófsteinn okkar

Nýleg úttekt embættis landlæknis á Hraunbúðum í Vestmannaeyjum dregur fram mikilvæga spurningu fyrir samfélagið allt: Hvernig komum við fram við eldra fólk sem þarf á umönnun að halda? Þar sem ég les niðurstöður skýrslunnar, finnst mér brýnt að ræða málið heiðarlega – ekki til að kasta sök á starfsfólk eða stjórnendur, heldur til að taka ábyrgð og sýna að við getum og eigum að gera betur. Staðreyndirnar eru skýrar: Á Hraunbúðum er hlutfall hjúkrunarfræðinga aðeins 12%, þó lágmarkið til að tryggja öryggi íbúa sé 20% og æskilegt hlutfall 27%. Hlutfall faglærðs starfsfólks er 27%, en það á að vera að minnsta kosti 57%, helst nær 78%. Þetta þýðir að hætta er á að gæðum þjónustunnar sé ógnað. Þótt fjöldi umönnunarklukkustunda á hvern íbúa sé innan viðmiða, þá segir það ekki alla söguna. Fagmennska skiptir sköpum þegar kemur að öryggi og lífsgæðum þeirra sem treysta á aðra. Húsnæðið sjálft er einnig áhyggjuefni. Húsið var reist árið 1973 sem bráðabirgðahúsnæði eftir Heimaeyjargosið og hefur lítið breyst. Það eru merki um leka, bylgjaðan gólfdúk og flagnaða málningu. Það sem vegur þó þyngst er að ekki er hægt að koma rúmum út um herbergisdyr ef rýma þyrfti húsið – það er einfaldlega óásættanlegt út frá öryggi. Aðbúnaðurinn þarf að standast nútímakröfur, bæði fyrir íbúa og starfsfólk. Þetta eru ekki bara tölur og staðreyndir á blaði. Það eru raunverulegar manneskjur sem búa við þessar aðstæður – og starfsfólk sem vinnur undir miklu álagi. Starfsánægja hefur verið undir viðmiðum og minni en hjá HSU almennt. Undanfarin þrjú ár hefur starfsmannavelta verið 35%. Samskiptavandamál og vantraust í garð stjórnenda hafa haft áhrif, þó það horfi nú til betri vegar. Þetta segir okkur að kerfið er undir of miklu álagi, og breytingar eru nauðsynlegar. Embætti landlæknis hefur sett fram átta ábendingar og sjö tilmæli til stjórnenda Hraunbúða og HSU, auk þess að óska eftir úrbótaáætlun fyrir 1. september og framgangsskýrslum síðar á árinu. Ríkisstjórnin tekur þessar ábendingar alvarlega og við munum fylgja því eftir að úrbætur verði hrint í framkvæmd. Það er ekki nóg að skrifa áætlanir – við verðum að tryggja að þær snúist upp í raunverulegar aðstæður fyrir íbúa og starfsfólk. Við í Jafnaðarflokknum höfum lagt áherslu á að öryggi og reisn eldra fólks sé grundvallarréttur, ekki valkvæð þjónusta. Það er ekki ásættanlegt að fagmönnun eða húsnæði dragist svona aftur úr kröfum nútímans – hvort sem það er í Vestmannaeyjum eða annars staðar á landinu. Þetta er prófsteinn á velferðarkerfið okkar og ábyrgð okkar allra. Við þurfum að tryggja að nægjanlegt fagfólk sé á öllum hjúkrunarheimilum, að húsnæði sé öruggt og mannsæmandi, og að starfsumhverfi laði að og haldi í hæft fólk. Úrbætur á Hraunbúðum verða að verða til fyrirmyndar fyrir önnur hjúkrunarheimili. Þetta er fjárfesting í reisn og réttindum, ekki útgjaldaliður sem má spara af. Heimildir: Skýrsla embættis landlæknis um Hraunbúðir í Vestmannaeyjum, RÚV 23. júlí 2026.