Berjatímabilið og áskoranir veðurfarsins

Þessa dagana eru berjatínslumenn um allt land á ferli, enda er berjatímabilið komið af stað. Margir hafa gaman af því að leita sér að bláberjum og krækiberjum, hvort sem það er til heimilisnota eða til að njóta útivistar. Þetta sumarið hefur bláberjasprettan verið sérstaklega góð víða um land, þó svo bláberin séu ekki öll orðin dísæt enn þá. Það er engu að síður hægt að byrja að tína þau, sem gleður marga fjölskyldur sem leggja leið sína út í berjalöndin um miðjan ágúst, þegar berin hafa náð þroska. Krækiberin láta hins vegar minna á sér kræla þetta árið. Samkvæmt umræðu meðal berjasafnara, m.a. í hópnum Berjavinum á samfélagsmiðlum, virðist sem lítið sé um krækiber víða um land. Þó eru alltaf einhverjir sem eiga sína leynistaði, en það er helst svo að fólk vill ekki gefa upp nákvæmar staðsetningar. Það er hluti af menningu berjatínslunnar – að leita, reyna að finna og halda sínum bestu stöðum leyndum. Það er áhugavert að velta fyrir sér hvers vegna berjasprettan er svona ólík milli ára. Bláberjategundir blómgast yfirleitt í maí og júní, en krækilyngið heldur sér við apríl og maí. Það er þá sem veðurfarið hefur úrslitaáhrif: ef kalt, blautt eða vindasamt er þegar blómin eru að springa út, eru býflugur og önnur frævandi skordýr minna á ferðinni. Þá getur frævunin brugðist, jafnvel þótt mikið sé af blómum, og afraksturinn verður rýrari – það virðist einmitt vera tilfellið með krækiberin þetta árið. Við í dreifbýlinu finnum vel fyrir þessum sveiflum í náttúrunni. Berjatínslan er ekki bara hefð, heldur skemmtileg fjölskyldustund og mikilvægt innlegg í matarmenningu okkar. Margir muna eftir sumrum þar sem börn og fullorðnir fóru saman út að tína ber, og það var alltaf eitthvað til í frystinum fyrir veturinn. Þegar berjasprettan bregst, eins og með krækiberin nú, kennir það okkur að náttúran fylgir sínum lögmálum – og við þurfum að aðlaga okkur, jafnvel hafa meira fyrir því að finna berin eða sætta okkur við minni uppskeru. Að mínu mati er þetta áminning um mikilvægi þess að virða náttúruna og skilja hvernig veðurfar og umhverfisaðstæður móta líf okkar hér á landi. Við getum ekki stjórnað veðrinu, en við getum haldið áfram að styðja við fjölbreytta nýtingu landsins, hvort sem það snýr að berjatínslu, landbúnaði eða öðru sem byggir á náttúruauðlindum. Við í Byggðaframtakinu höfum lagt áherslu á að standa vörð um sjálfbæra nýtingu og verndun náttúru landsins, því það skiptir máli fyrir okkur öll – sérstaklega þau sem lifa og starfa úti á landi. Ekki síst sýna þessi dæmi okkur að samspil náttúru, veðurfars og atvinnuhátta er viðkvæmt. Það er alltaf hægt að finna lausnir, eins og að leita betur eða nýta aðrar auðlindir þegar uppskeran bregst. En það þarf líka að minna á að stuðningur við landsbyggðina felst ekki bara í stórum framkvæmdum – heldur líka í því að viðhalda hefðum, nýta náttúruna af virðingu og tryggja aðgengi að upplifun eins og berjatínslu fyrir komandi kynslóðir. Heimildir: RÚV 17. ágúst 2026 – „Blómleg bláberjaspretta en krækiberin láta síður á sér kræla“