ESB-aðild og framsal dómsvalds

Það er ekki lítið í húfi þegar þjóðin stendur frammi fyrir því að greiða atkvæði um hvort hefja eigi aðildarviðræður við Evrópusambandið. Eitt af stærstu málunum sem snerta sjálfstæði okkar er spurningin um dómsvald – hver á að hafa síðasta orðið þegar upp kemur ágreiningur um lög og rétt á Íslandi? Í dag er staðan þessi: Hæstiréttur Íslands hefur síðasta orðið innan íslenska dómskerfisins og niðurstöður hans er ekki hægt að kæra til æðra dómstigs. Við erum vissulega þátttakendur í EES-samstarfinu og EFTA-dómstóllinn fjallar um deilumál sem ESA vísar til hans eða vegna ákvarðana ESA. En það er grundvallarmunur á þessu fyrirkomulagi og því sem við myndum horfa upp á með inngöngu í ESB. Úrskurðir EFTA-dómstólsins eru ekki bindandi fyrir dómstóla EFTA-ríkjanna með sama hætti og úrskurðir Dómstóls ESB eru fyrir aðildarríki ESB – það er ennþá íslenskur dómstóll sem hefur síðasta orðið. EFTA-dómstóllinn gefur ráðgefandi álit, en Hæstiréttur hefur hingað til aldrei úrskurðað beint gegn slíku áliti. Ef Ísland gengi í ESB yrði staðan gjörbreytt. Þá yrði Dómstóll Evrópusambandsins, sem hefur aðsetur í Lúxemborg og er skipaður 27 dómurum – einum frá hverju aðildarríki – að æðsta dómsvaldi yfir okkur á mörgum sviðum. Landsdómstólar á Íslandi gætu leitað til Dómstóls ESB eftir forúrskurði ef vafi leikur á um túlkun ESB-réttar, og forúrskurður Dómstóls ESB væri bindandi fyrir íslenska dómstóla. Það þýðir ekkert annað en að íslenskir dómarar yrðu skyldugir til að beygja sig undir ákvörðun erlends dómstóls – jafnvel í málum sem varða grundvallaratriði í íslensku samfélagi. Við skulum tala hreint út: Aðild að ESB myndi fela í sér aukið framsal dómsvalds og fleiri svið myndu falla undir ESB-rétt. Það sem ekki fellur undir EES-reglurnar í dag, eins og sameiginleg stefna ESB í landbúnaði og fiskveiðum, myndi þá líka heyra undir regluverk og dómstól Evrópusambandsins. Þetta er ekki formsatriði – þetta er spurning um hvort við viljum ráða okkur sjálf eða láta aðra ráða yfir okkur. Þegar sumir tala um að þetta sé bara „samstarf“ eða „sameiginlegar reglur“ eru þeir að horfa framhjá því að úrskurðir Dómstóls ESB eru bindandi fyrir landsdómstólinn. Það er grundvallarbreyting frá núverandi ástandi þar sem Hæstiréttur hefur síðasta orðið. Íslenskt fullveldi snýst ekki aðeins um þjóðþingið eða ríkisstjórnina – það snýst líka um það að íslenskir dómstólar ráði för á íslenskri grundu og þjóni íslenskum lögum og reglum. Við í Þjóðfylkingunni höfum varað við því að innganga í ESB feli í sér framsal á fullveldi Íslands. Framsal dómsvalds til erlends dómstóls er eitt af stærstu skrefunum í þá átt. Látum það ekki gerast án þess að þjóðin viti nákvæmlega hvað er í húfi og taki upplýsta ákvörðun. Heimildir: RÚV 28. ágúst 2026 – „Hvaða áhrif hefði aðild að ESB á dómsvald á Íslandi?“