Tillaga til þingsályktunar um þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu

Virðulegi forseti. Háttvirtur þingmaður Suðvesturkjördæmi, Georg, sagði hér áðan í ræðustól Alþingis: að þetta sé ekki stökk út í óvissu heldur skynsamlegt næsta skref. Þar tel ég að kjarninn liggi einmitt í gagnstæðri niðurstöðu. Ég vil spyrja háttvirtan flutningsmann mjög afmarkaðrar spurningar: Hvernig getur hann kallað þetta upplýsta og ábyrga málsmeðferð þegar þjóðinni er ætlað að veita umboð til að hefja á ný pólitískt og stjórnsýslulega þungt ferli án þess að fyrir liggi skýrt kostnaðarmat, mat á álagi á stjórnsýslu, raunhæf samningsmarkmið eða skýr afmörkun á því hvað sé ófrávíkjanlegt fyrir Ísland, sérstaklega hvað varðar fiskimið, orku og löggjafarvald? Það er auðvitað rétt að þjóðin eigi síðasta orðið í stórum málum. Um það er enginn ágreiningur. En það skiptir máli hvað er lagt fyrir fólk. Þjóðaratkvæði um að „halda áfram viðræðum“ er ekki hlutlaust upplýsingaskref. Það er pólitískt umboð til að fara inn í aðlögunarferli sem skapar væntingar, þrýsting og áralanga óvissu fyrir atvinnulíf og stjórnsýslu. Getur háttvirtur þingmaður því svarað með beinum hætti: Hvaða efnislegu forsendur á kjósandinn að hafa í höndunum áður en hann er beðinn um að veita þetta umboð?

Virðulegi forseti. Háttvirtur þingmaður Suðvesturkjördæmi, Georg, sagði hér áðan í ræðustól Alþingis: að þessi tillaga fjallaði ekki um aðild heldur aðeins um næsta skref og að með henni væri verið að treysta þjóðinni. Þar liggur einmitt vandinn. Verið er að setja fram millispurningu sem lítur sakleysislega út en opnar í reynd aftur aðlögunarferli að Evrópusambandinu, með öllum þeim kostnaði, pólitísku átökum og bindingu stjórnsýslu sem slíku fylgir. Mig langar því að spyrja háttvirtan flutningsmann mjög afmarkaðrar spurningar: Ef þetta snýst í alvöru um lýðræðislegt umboð og skýrleika gagnvart þjóðinni, hvers vegna er þá ekki fyrst lögð fram bein og heiðarleg grundvallarspurning um það hvort þjóðin vilji yfirhöfuð að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu? Er ekki verið með þessari leið að sneiða hjá kjarna málsins og búa til pólitíska hjáleið inn í sama ferli og áður, án þess að kjósendur fái að segja skýrt já eða nei við því hvort Ísland eigi að fara þessa leið? Ég tel að þjóðin eigi rétt á skýrari spurningu en þessari. Hún á ekki að vera dregin inn í langt ferli með óljósu milliumboði þegar það sem skiptir máli er einfaldlega hvort við viljum halda fullu ákvörðunarvaldi hér heima eða ekki.

Virðulegi forseti. Háttvirtur þingmaður Suðvesturkjördæmi, Georg, sagði hér áðan í ræðustól Alþingis: „Þessi tillaga er ekki stökk út í óvissu.“ Ég verð að segja að þar liggur einmitt meginágreiningurinn. Því ef þjóðin er beðin um að veita umboð til að hefja aftur viðræður sem augljóslega miða að mögulegri aðild, þá er verið að biðja hana um að samþykkja ferli áður en fyrir liggur samningsmarkmið, kostnaðarmat, áhrifamat á stjórnsýslu eða skýr afmörkun á því hvað sé ófrávíkjanlegt fyrir Ísland. Það er ekki nægjanlegt að segja að þetta sé aðeins „næsta skref“. Í stjórnmálum skiptir næsta skref máli, sérstaklega þegar það opnar á margra ára aðlögunarferli og vaxandi þrýsting um að laga löggjöf, stjórnsýslu og hagsmunagæslu að kerfi sem við ráðum ekki yfir. Við í Norðausturkjördæmi vitum líka að þetta er ekki fræðileg umræða. Óvissa um sjávarútveg, landbúnað og orkumál snertir störf, fjárfestingu og byggðafestu með mjög beinum hætti. Spurning mín til háttvirts þingmanns er því einföld og afmörkuð: Hvers vegna telur hann það ábyrga stjórnsýslu að óska eftir þjóðarumboði til að hefja aftur ESB-ferli áður en Alþingi og þjóðin hafa fengið framlagt skýrt kostnaðarmat, áhrifamat og raunhæf samningsmarkmið Íslands?

Virðulegi forseti. Fyrir liggur tillaga um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu 29. ágúst 2026 um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég er andvígur þessari tillögu og tel að hún sé hvorki skýr né ábyrg leið til að taka afstöðu í jafn afdrifaríku máli. Hér er ekki verið að leggja fram hlutlausa tæknilega ráðstöfun um samráð við þjóðina. Hér er verið að biðja Alþingi um að setja landið aftur inn á pólitíska braut sem hefur eitt augljóst markmið: að hefja að nýju aðildarferli að Evrópusambandinu. Það skiptir máli að segja hlutina eins og þeir eru. Þótt tillagan sé orðuð þannig að aðeins sé kosið um framhald viðræðna, þá er framhald viðræðna ekki markmið í sjálfu sér. Viðræður eru tæki í átt að aðild. Atkvæði um slíkt ferli er því ekki einfalt formsatriði heldur pólitískt umboð til að hefja aftur aðlögun að regluverki, samningsafstöðu og stjórnsýslulegu ferli sem leiðir að lokum að spurningunni um aðild. Lýðræði er mikilvægt. En lýðræði er ekki afsökun fyrir því að setja þjóðina í margra ára óvissu án þess að fyrir liggi skýr mynd af kostnaði, samningsmarkmiðum eða raunhæfum ávinningi. Ég tel sérstaklega alvarlegt að tillagan byggir á víðtækum fullyrðingum um breytt alþjóðlegt umhverfi, verndarhyggju og óvissu í efnahags- og öryggismálum, en dregur síðan þá ályktun að svarið sé að opna aftur ESB-ferlið. Sú ályktun er hvorki sjálfgefin né vel studd. Öryggi Íslands byggir á NATO, varnarsamstarfi okkar og nánu samstarfi við vestræn ríki. Efnahagsleg staða Íslands ræðst fyrst og fremst af innlendri hagstjórn, samkeppnishæfni, regluverki og ábyrgð í ríkisfjármálum. ESB er hvorki forsenda öryggis Íslands né sjálfvirk lausn á verðbólgu, vöxtum eða öðrum efnahagsvanda. Stuðningsmenn tillögunnar vísa til þess að Ísland taki upp reglur í gegnum EES án þess að hafa full áhrif á mótun þeirra. Það er rétt að smáríki þurfa að gæta hagsmuna sinna af festu. En sú staðreynd leiðir ekki sjálfkrafa til þess að við eigum að ganga lengra og setja löggjafarvald, auðlindamál og mikilvæga hagsmuni inn í aðildarferli við samband sem byggir á allt annarri valdaskipan en EES-samningurinn. Rétta svarið er að efla hagsmunagæslu Íslands innan EES, standa fast gegn gullhúðun regluverks og tryggja að tveggja stoða kerfið virki eins og því er ætlað. Það er ábyrgari og raunhæfari leið. Þá er ekki hægt að líta fram hjá því að sjávarútvegur, landbúnaður, orkumál og auðlindaforræði eru kjarnamál í þessari umræðu. Þau eru ekki jaðarsjónarmið sem megi geyma þar til síðar. Fyrir Ísland eru þetta grunnstoðir efnahags, byggða og fullveldis. Það eitt að setja þessi mál aftur inn í aðildarviðræður skapar óvissu. Óvissa hefur kostnað. Hún dregur úr fyrirsjáanleika fyrir atvinnulíf, fjárfestingu og langtímaákvarðanir. Það á við um sjávarútveg í harðri alþjóðlegri samkeppni, um landbúnað sem starfar við séríslenskar aðstæður og um orkuauðlindir sem skipta bæði heimili og atvinnulíf sköpum. Tillagan er einnig veik út frá sjónarmiðum ábyrgra stjórnarhátta. Í umræðugrundvelli kemur fram að engar tölulegar áætlanir liggi fyrir um kostnað. Við vitum því ekki hvaða kostnaður fellur á ríkissjóð vegna undirbúnings, kynningar og framkvæmdar þjóðaratkvæðagreiðslunnar umfram það almenna. Við vitum enn síður hver kostnaðurinn verður ef niðurstaðan verður sú að hefja viðræður að nýju. Við erum því beðin um að samþykkja pólitískt íþyngjandi ferli án fullnægjandi kostnaðarmats og án skýrrar greiningar á álagi á stjórnsýslu og atvinnulíf. Nefndarálit undirstrika raunar einmitt þennan vanda. Utanríkismálanefnd kallar eftir skýrri aðgreiningu milli atkvæðagreiðslu um framhald viðræðna og endanlegrar afstöðu til aðildar, sem sýnir að sá greinarmunur er ekki nægilega skýr í tillögunni sjálfri. Dómsmála- og mannréttindanefnd leggur áherslu á skýr réttaráhrif niðurstöðunnar og gagnsæi við ráðstöfun opinbers fjár. Það sýnir að grundvallarspurningar um framkvæmd, umboð og réttaröryggi eru enn opnar. Ég vil taka skýrt fram að ég hafna því ekki að þjóðin fái síðasta orðið um stór mál. Þvert á móti. En það skiptir máli hvað er borið undir þjóðina. Þjóðaratkvæði um að hefja aftur viðræður, án þess að fyrir liggi samningsniðurstaða, raunhæf samningsmarkmið eða heildstætt hagsmunamat, er ekki upplýst ákvörðun um skýran valkost. Það er umboð til óvissu. Virðulegi forseti. Hagsmunum Íslands er betur borgið með öflugu EES-samstarfi, traustu varnarsamstarfi og fullu forræði yfir auðlindum, orku og löggjöf. Við eigum að beina kröftum okkar að raunlausnum hér heima: ábyrgari ríkisfjármálum, betra regluverki, sterkari samkeppni og meiri skilvirkni. Þess vegna mun ég leggjast gegn þessari tillögu.

Virðulegi forseti. Ég þakka háttvirtum þingmanni fyrir spurninguna. Leiðin út úr því sem þingmaðurinn kallar biðástand er ekki að setja af stað aðildarferli án skýrra forsendna. Mín afstaða er einfaldlega sú að upplýst ákvörðun verður ekki til með því að kjósa fyrst um ferli og spyrja svo síðar um efnið. Það snýr röðinni rangt. Vandinn við tillöguna er einmitt sá að hún biður þjóðina um að veita pólitískt umboð til margra ára viðræðna án þess að fyrir liggi skýr kostnaðargreining, raunhæf samningsmarkmið eða afmörkun á því hvað Ísland telur ófrávíkjanlegt, sérstaklega um auðlindir, orku og löggjafarvald. Það er ekki skýr leið að upplýstri niðurstöðu heldur umboð til ferlis sem hefur eigið pólitískt þyngdarafl. Ég hafna því ekki að þjóðin fái að segja sitt álit. Þvert á móti tel ég eðlilegt að þjóðin hafi síðasta orðið þegar fyrir liggur raunverulegur valkostur. En áður en farið er í slíkt þarf Alþingi að leggja fram heildstætt hagsmunamat, skýra stefnu um EES, utanríkis- og öryggismál og greinargóða afstöðu um hvaða hagsmuni verði ekki samið um. Það er ábyrg stjórnsýsla. Það er ekki biðástand. Það er einfaldlega að krefjast þess að stórar ákvarðanir séu teknar á traustum grunni.

Virðulegi forseti. Ég tel það fullkomlega lýðræðislegt að þjóðin hafi síðasta orðið um afdrifarík mál. Ágreiningurinn snýst ekki um það, heldur um tímasetningu og efni þess umboðs sem beðið er um. Það er ekki upplýst ákvörðun að biðja kjósendur fyrst um að heimila margra ára viðræðu- og aðlögunarferli án þess að fyrir liggi samningsniðurstaða, skýrt kostnaðarmat eða afmörkuð samningsmarkmið um þau atriði sem skipta Ísland mestu, þar á meðal auðlindir, orku og löggjafarvald. Háttvirtur þingmaður spyr hvort EES feli í sér óvissu. EES er þvert á móti þekktur og virkur lagarammi sem hefur skýra stofnanaskipan og skýran markaðsaðgang. Að sjálfsögðu þarf Ísland að gæta hagsmuna sinna betur þar, og ég hef sagt það skýrt. En það er allt annars eðlis en að opna aftur aðildarferli að sambandinu sjálfu. Það ferli hefur pólitíska stefnu, stjórnsýslulegan kostnað og raunveruleg áhrif á væntingar og ákvarðanir heimila og fyrirtækja löngu áður en nokkur endanlegur samningur lægi fyrir. Lýðræðislega vandaða leiðin væri að leggja fyrir þjóðina skýran valkost þegar niðurstaða liggur fyrir, ekki að óska fyrst eftir opnu umboði til óskilgreindrar óvissu. Það er kjarni málsins.

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki að halda því fram að við eigum að hafna upplýsingum. Ég er að halda því fram að Alþingi eigi ekki að biðja þjóðina um opið pólitískt umboð til að hefja að nýju aðildarferli áður en fyrir liggur skýr greining á því hvað slíkt ferli þýðir fyrir íslenska hagsmuni, stjórnsýslu og ríkissjóð. Háttvirtur þingmaður spyr hvernig þjóðin geti tekið upplýsta afstöðu síðar. Svarið er einfalt: með því að vinna fyrst það hagsmunamat sem unnt er að vinna án þess að setja landið formlega inn í aðildarviðræður. Það er hægt að leggja fram ítarlega greiningu á áhrifum á EES, á sjávarútveg, orkumál, landbúnað og stjórnskipulega hagsmuni Íslands án þess að fara fram á þjóðaratkvæði um að opna aftur ferli sem hefur skýra stefnu í átt að aðild. Vandinn við tillöguna er einmitt sá að hún snýr röðinni við. Fyrst á að fá pólitískt umboð, síðan á að skýra innihaldið. Ég tel ábyrgari stjórnarhætti felast í hinu gagnstæða: fyrst skýrt hagsmunamat, kostnaðarmat og samningsmarkmið, síðan afstaða. Annars er þjóðin ekki að kjósa um staðreyndir á borðinu heldur um óljóst ferli. Það er ekki andstaða við upplýsingar. Það er krafa um að stór ákvörðun byggist á skýrum forsendum.

Virðulegi forseti. Ég vil beina einni afmarkaðri spurningu til flutningsmanns. Hér er ítrekað sagt að tillagan sé ekki um aðild, heldur aðeins um framhald viðræðna. En þar liggur einmitt vandinn. Verið er að biðja þjóðina um að samþykkja að fara aftur inn í ferli sem hefur skýra pólitíska stefnu og bindur bæði stjórnsýslu, tíma og opinbert fé, án þess að svara fyrst grundvallarspurningunni: vill þjóðin yfirhöfuð að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu? Flutningsmaður kallar þetta lýðræðislegt og gagnsætt. Ég tel þvert á móti að hér sé verið að setja fram millispurningu sem þokar málinu áfram án þess að kjósendur fái hreina og heiðarlega afstöðu til meginmálsins. Viðræðuferli er ekki hlutlaust upplýsingaverkefni. Það skapar þrýsting, væntingar og aðlögunarsókn í stjórnsýslunni áður en þjóðin hefur tekið af skarið um sjálfa meginstefnuna. Þá dugar heldur ekki að vísa til EES og segja að þar með sé rökrétt að færa meira vald út. Rétta spurningin er ekki hvort við eigum að færa okkur nær Brussel, heldur hvort við eigum að verja íslenskt sjálfræði betur. Getur flutningsmaður því svarað skýrt: Af hverju er verið að leggja fyrir þjóðina spurningu um framhald ferlisins áður en hún er spurð beint hvort hún vilji yfirhöfuð að Ísland stefni að aðild að Evrópusambandinu?

Virðulegi forseti. Háttvirtur þingmaður Reykjavík Norður, Pálína, sagði hér áðan í ræðustól Alþingis: að þetta væri fyrst og fremst lýðræðismál og einfaldlega spurning um að þjóðin fái að segja hvort halda eigi áfram viðræðum. Ég vil spyrja háttvirtan flutningsmann mjög afmarkaðrar spurningar um það atriði. Hvernig getur háttvirtur þingmaður haldið því fram að hér sé um upplýsta og ábyrga ákvörðun að ræða þegar þjóðinni er ætlað að taka afstöðu til þess að hefja aftur margra ára og kostnaðarsamt aðildarferli án þess að fyrir liggi samningsniðurstaða, án skýrs kostnaðarmats fyrir ríkissjóð og stjórnsýslu, og án þess að fram hafi komið hvaða samningsmarkmið séu í reynd ófrávíkjanleg fyrir Ísland? Það skiptir máli hvað er lagt fyrir kjósendur. Þjóðaratkvæði um endanlegan samning er eitt. Þjóðaratkvæði um að opna aftur ferli sem augljóslega miðar að aðild er annað. Það síðara er ekki hlutlaus upplýsingasöfnun heldur pólitískt umboð til að setja fiskveiðar, orkumál og löggjafarvald Íslands inn í ferli þar sem þrýstingur um aðlögun verður óhjákvæmilegur. Getur háttvirtur þingmaður því skýrt fyrir þinginu hvaða efnislegu upplýsingar kjósendur eiga að hafa í hendi í ágúst 2026 sem gera það að verkum að þetta verði raunverulega upplýst ákvörðun en ekki einfaldlega umboð til óvissu?

Virðulegi forseti. Háttvirtur þingmaður Reykjavík Norður, Pálína, sagði hér áðan í ræðustól Alþingis: „þessi tillaga er ekki tillaga um aðild að Evrópusambandinu“ og að hér sé einfaldlega verið að afla upplýsinga og gefa þjóðinni val. Ég vil beina einni afmarkaðri spurningu að flutningsmanni. Hvernig getur háttvirtur þingmaður haldið því fram að þetta sé einungis hlutlaus upplýsingasöfnun þegar tillagan felur í reynd í sér að þjóðin sé beðin um umboð til að hefja á ný pólitískt aðlögunarferli að Evrópusambandinu, með tilheyrandi álagi á stjórnsýslu, hagsmunagæslu og lagaumhverfi, án þess að fyrir liggi kostnaðarmat, áhrifamat á atvinnulíf eða skýr afmörkun á því hvað sé ófrávíkjanlegt fyrir Ísland? Þetta skiptir máli vegna þess að fyrir okkur í Norðausturkjördæmi eru þetta ekki fræðileg álitaefni. Óvissa um sjávarútveg, landbúnað og forræði yfir auðlindum hefur bein áhrif á fjárfestingu, störf og byggðir. Ef leggja á þjóðinni slíkt ferli til atkvæðis hlýtur lágmarkskrafa að vera að Alþingi og almenningur viti hvert kostnaðurinn verður, hvert samningsmarkmiðið er og hvar rauðu línurnar liggja. Getur háttvirtur þingmaður því svarað skýrt: Hvers vegna á að kjósa fyrst um að fara af stað en skilgreina síðan fyrst eftir á hvað Ísland ætlar sér raunverulega að verja?

Virðulegi forseti. Fyrir liggur tillaga um að efna til þjóðaratkvæðagreiðslu um framhald viðræðna um aðild Íslands að Evrópusambandinu. Ég vil segja það strax skýrt: Þjóðfylkingin hafnar þessari tillögu. Ekki vegna þess að við séum andvíg því að þjóðin fái að segja sitt álit, heldur vegna þess að spurningin sem hér er lögð fram er pólitísk hjáleið. Hún er sett fram eins og um saklaust næsta skref sé að ræða, en í reynd er verið að biðja Alþingi og þjóðina um að opna aftur aðlögunarferli að ESB sem snýst um miklu meira en formsatriði. Kjarni málsins er einfaldur. Ef menn vilja raunverulega fá lýðræðislegt umboð, þá eiga menn að bera upp hreina og heiðarlega grundvallarspurningu: Vill þjóðin að Ísland sæki um aðild að Evrópusambandinu? Það er spurningin sem skiptir máli. Ekki þessi millileikur um „framhald viðræðna“, sem er í senn óljós og pólitískt hlaðinn. Viðræðuferli er aldrei hlutlaust. Þegar slíkt ferli er sett af stað fer stjórnsýslan af stað, fjármunir fara í undirbúning, pólitísk orka fer í málið og þrýstingur myndast á að halda áfram. Þetta veit hver sá sem hefur starfað í stjórnsýslu. Stuðningsmenn tillögunnar vísa til breyttra alþjóðlegra aðstæðna, aukinnar óvissu og þess að Ísland taki upp reglur í gegnum EES án þess að hafa full áhrif. Það eru eðlilegar áhyggjur og það á að ræða þær af fullri alvöru. En niðurstaðan er ekki sjálfkrafa sú að færa eigi meira vald frá Íslandi til Brussel. Rétta svarið er að verja betur íslenskt sjálfræði, endurmeta hvernig EES-samstarfið nýtist okkur, stöðva gullhúðun regluverks og standa fastar á hagsmunum landsins. Það er munurinn á því að laga það sem er að og því að gefast upp á eigin forræði. Í þessari umræðu er líka hætt við því að stærstu hagsmunir þjóðarinnar verði meðhöndlaðir eins og samningsatriði á blaði. Sjávarútvegur, orka, vatn, landbúnaður og byggðahagsmunir eru ekki formsatriði. Fyrir fólk í sjávarbyggðum, fyrir bændur, fyrir fyrirtæki sem byggja afkomu sína á íslenskum auðlindum, er þetta spurning um atvinnu, verðmætasköpun og stjórn landsins á eigin gæðum. Það er ekki nóg að segja að þessi tillaga feli ekki í sér aðild. Hún felur í sér að opna aftur ferli þar sem þrýstingur myndast á eftirgjöf í kjarnamálum. Í nefndarálitum er réttilega bent á að skýra þurfi tengsl við EES, samningsumboð, réttaráhrif niðurstöðu og stjórnskipulega umgjörð. Það eitt sýnir veikleika tillögunnar. Alþingi er beðið um að samþykkja þjóðaratkvæðagreiðslu um ferli sem á enn eftir að útskýra til fulls. Um hvað á að semja? Hver eru mörkin? Hvað telst ásættanlegt samningsumboð og hvað ekki? Hvernig á að tryggja að ráðgefandi niðurstaða verði ekki notuð sem pólitískt skálkaskjól fyrir langt og kostnaðarsamt ferli sem þjóðin fékk aldrei skýra mynd af í upphafi? Og þá komum við að því sem ríkisstjórnin vill helst ekki ræða: forgangsröðun. Á sama tíma og landsmenn glíma við háan framfærslukostnað, álag á heilbrigðiskerfið, ófullnægjandi innviði og þunga skattbyrði, á þá virkilega að verja tíma Alþingis, vinnu stjórnsýslunnar og fjármunum almennings í að endurvekja gamalt ESB-mál? Fólk úti um land er ekki að bíða eftir fleiri orðaleikjum um ferli og form. Fólk er að bíða eftir niðurstöðum. Það þarf vegi sem eru öruggir, orkukerfi sem duga, húsnæði sem er hægt að byggja og ríkisrekstur sem étur ekki upp ráðstöfunartekjur heimilanna. Fyrir Suðvesturkjördæmi skiptir þetta einnig máli. Þar býr fólk sem treystir á stöðugt atvinnulíf, skýra umgjörð fyrir fyrirtæki og innviði sem bera vaxandi umferð og þjónustuþörf. Það þjónar hvorki fjölskyldum né atvinnulífi að draga landið inn í langvinna pólitíska togstreitu sem eykur óvissu um grundvallarhagsmuni okkar. Stjórnvöld eiga að skapa festu, ekki opna nýtt tímabil óvissu. Við í Þjóðfylkingunni segjum því skýrt: Fullveldi Íslands er ekki samningsatriði. Ef menn vilja ræða stöðu Íslands gagnvart Evrópu, þá gerum við það af hreinskilni og á eigin forsendum. Við getum átt öflugt samstarf við Evrópuríki án þess að hefja að nýju ferli sem setur auðlindir, lagaumhverfi og sjálfsforræði undir pólitískan þrýsting. Þjóðin á skilið skýra spurningu, ekki þokukennda hjáleið. Þess vegna á Alþingi að hafna þessari tillögu og beina kröftunum að þeim verkefnum sem skipta almenning raunverulega máli: lægri álögum, sterkari innviðum, betri þjónustu og skýrri vörslu íslenskra hagsmuna. Það er ábyrg afstaða. Það er heiðarleg afstaða. Og það er sú afstaða sem ég hvet þingið til að taka.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Svarið er það að ég hafna ekki upplýstri umræðu; ég hafna því að óljóst milliskref sé selt sem hlutlaus upplýsingasöfnun þegar það er í reynd pólitísk ákvörðun um að hefja að nýju aðlögunarferli. Það er einmitt kjarni málsins. Háttvirtur þingmaður spyr hvernig þjóðin geti tekið afstöðu án þess að viðræðum sé haldið áfram. En áður en farið er af stað þarf fyrst að vera skýr vilji fyrir því að stefna yfirhöfuð í þá átt. Annars er verið að setja stjórnsýslu, tíma og almannafé í ferli sem hefur enga lýðræðislega undirstöðu um grunnmarkmiðið. Það er ekki vandaðra lýðræði; það er óskýrari forgangsröðun. Við vitum líka að viðræður eru ekki bara tæknilegt samtal. Þær skapa væntingar, þrýsting og pólitíska bindingu. Það á sérstaklega við þegar um er að ræða mál sem snerta fullveldi, auðlindir og lagaumhverfi landsins. Þess vegna segi ég: ef á að leita umboðs þjóðarinnar, þá á að gera það hreint og beint. Ef menn vilja ræða kosti og galla aðildar, þá eigum við að gera það af fullri hreinskilni. En Alþingi á ekki að fela grundvallarspurninguna á bak við orðalag um „framhald viðræðna“. Þjóðin á skilið skýra spurningu og skýra stefnu.

Virðulegi forseti. Ég tel einmitt að lýðræðisleg skýrleiki felist í því að spyrja fyrst hvort þjóðin vilji yfirhöfuð fara inn í þetta ferli aftur. Það er grundvallaratriði. Án þess er verið að setja af stað stjórnsýslu, kostnað og pólitískt ferli sem hefur augljósa stefnu, þótt það sé kynnt sem hlutlaust upplýsingasöfnunarskref. Vandinn við tillöguna er sá að hún spyr ekki um meginstefnuna heldur um millistig sem bindur landið inn í áframhaldandi aðlögun. Það er ekki að „útiloka þjóðina“ heldur að virða hana með skýrri spurningu strax í upphafi: eigum við að stefna að aðild eða ekki? Ef svarið er nei, þá er óþarfi að verja árum, fjármunum og stjórnsýsluorku í viðræður sem ganga gegn þeirri niðurstöðu. Háttvirtur þingmaður bendir réttilega á að mikilvægar upplýsingar skorti um sjávarútveg, orku, landbúnað og stjórnskipulega umgjörð. Það er einmitt ástæða varúðar, ekki ástæða til að hefja ferlið. Alþingi á ekki að biðja þjóðina um umboð til óljósra viðræðna áður en skýrt liggur fyrir hvert samningssvigrúmið er og hvaða hagsmunir eru settir undir. Við í Þjóðfylkingunni teljum réttara að standa vörð um fullveldið af festu og forgangsraða verkefnum sem leysa raunveruleg vandamál fólks hér heima.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir spurninguna. Svarið er að ég tel ekki heiðarlegt að setja þjóðina í viðræðuferli áður en skýr pólitísk niðurstaða liggur fyrir um það hvort yfirhöfuð vilji sé til að stefna að aðild. Þar liggur ágreiningurinn. Háttvirtur þingmaður lýsir þessu sem saklausri upplýsingasöfnun. En viðræður um aðild eru ekki hlutlaus könnunarvinna. Þær fela í sér pólitískt umboð, bindingu stjórnsýslu og verulegan þrýsting um að halda áfram þegar ferlið er komið af stað. Það er einmitt þess vegna sem ég segi að þjóðin eigi fyrst að svara grundvallarspurningunni: vill hún að Ísland fari aftur inn á þessa braut. Ef svarið er nei, þá er óþarfi að eyða tíma og almannafé í margra ára ferli. Ég er sammála um að fólk eigi að fá upplýsingar. En upplýsingar fást ekki aðeins með aðildarviðræðum. Alþingi getur lagt fram heildstætt mat á áhrifum fyrir sjávarútveg, orku, landbúnað, almannaþjónustu og vinnumarkað án þess að opna formlegt ferli gagnvart ESB. Það er ábyrgari leið. Nefndarálitin sýna að grundvallaratriði eru enn óskýr. Þá er ekki tímabært að biðja þjóðina um umboð til næsta skrefs. Fyrst þarf skýr stefna um hagsmuni Íslands og skýr spurning um vilja þjóðarinnar, ekki óljósa millileið inn í sama gamla ferlið.