Tillaga til þingsályktunar um afnám erfðafjárskatts

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir tillögu til þingsályktunar um afnám erfðafjárskatts. Kjarninn í þessari tillögu er einfaldur: að hætta skattlagningu á eignatilfærslur við andlát og fyrirframgreiddan arf, afnema skatt sem er bæði flókinn í framkvæmd og vafasamur í meginrökum, og auðvelda fjölskyldum og fyrirtækjum að komast í gegnum erfið tímamót án þess að ríkið bæti fjárhagslegu álagi ofan á. Við skulum segja hlutina eins og þeir eru. Erfðafjárskattur leggst á eignir sem hafa að meginstefnu þegar borið skattlagningu. Hér er því um að ræða skatt sem margir upplifa með réttu sem tvísköttun. Eignir verða ekki til í tómarúmi. Þær verða til með vinnu, áhættu, sparnaði og verðmætasköpun yfir langan tíma. Fyrirtæki hafa greitt skatta, einstaklingar hafa greitt tekjuskatta og fjármagnstekjuskatt þar sem við á, fasteignir hafa borið gjöld, og síðan kemur ríkið enn á ný þegar eignir færast milli kynslóða. Ég tel að það sé hvorki skynsamlegt né sanngjarnt. Tillagan snýst jafnframt um einfaldara skattkerfi. Við þurfum ekki fleiri flóknar undantekningar, fleiri matságreininga og fleiri kæruferla. Við þurfum kerfi sem fólk skilur og getur treyst. Í dag fylgir erfðafjárskatti umtalsverð stjórnsýsla. Meta þarf verðmæti, fara yfir undanþágur, leysa úr ágreiningi og halda úti umsýslu sem kostar bæði tíma og fjármuni. Í greinargerð er bent á að árlegur sparnaður í stjórnsýslu geti numið tugmilljónum til hundraða milljóna króna. Það leysir ekki allt, en það er skýr ávinningur af einfaldari reglum. Mikilvægasta atriðið er þó áhrifin á heimilin sjálf. Andlát ástvinar er ekki bókhaldsæfing. Þá á ríkisvaldið ekki að skapa aðstæður þar sem erfingjar neyðast til að skuldsetja sig eða selja eignir til að standa undir skattgreiðslu. Það á sérstaklega við þegar um er að ræða heimili, jarðir eða rekstur sem fjölskyldur vilja halda áfram. Skattkerfið á ekki að knýja fram sölu eigna sem ella gætu haldist innan fjölskyldu og orðið grunnur að áframhaldandi búsetu, atvinnu og uppbyggingu. Þetta skiptir verulegu máli um allt land, en sérstaklega utan höfuðborgarsvæðisins. Í Suðurkjördæmi og víðar um landsbyggðina eru landbúnaður og fjölskyldurekin fyrirtæki burðarásar í atvinnulífi. Þar geta kynslóðaskipti verið viðkvæm, ekki síst þegar verðmæti eigna eru bundin í jörðum, húsakosti, vélum og rekstri en ekki í lausu fé. Þá getur skattur við eigendaskipti skapað þrýsting sem veikir rekstur, seinkar yfirtöku eða leiðir til sölu. Fyrir byggðir sem þegar glíma við fjarlægð frá þjónustu, kostnað í vegakerfi, orkukostnað og viðkvæm atvinnutækifæri skiptir það máli að regluverkið styðji áframhaldandi búsetu og rekstur, ekki öfugt. Ég geri mér fulla grein fyrir því að andstæðingar tillögunnar vísa til tekna ríkissjóðs. Samkvæmt umræðugrunni nema þær um 14 milljörðum króna miðað við árið 2024. Það er há fjárhæð og það ber að ræða hana af alvöru. En þá verðum við líka að spyrja grundvallarspurningar: á ríkið sjálfgefið tilkall til þess að skattleggja eignatilfærslu innan fjölskyldu við andlát vegna þess eins að það getur það? Ég tel svarið vera nei. Nefndarálit efnahags- og viðskiptanefndar bendir réttilega á þörf fyrir nánara tekju- og dreifingarmat, kostnaðar- og ábatagreiningu og skoðun á markvissari úrræðum. Það er málefnaleg ábending og hana ber að taka alvarlega. En hún breytir ekki því meginatriði að skatturinn sjálfur er ranglega upp byggður. Ef við viljum ábyrgan ríkisrekstur eigum við að byrja á forgangsröðun útgjalda og skilvirkni, ekki á því að halda í slæman skatt vegna þess að ríkið hefur vanist tekjunum. Lausnirnar eru í skilvirkni, ekki í auknum álögum þar sem engin góð meginrök standa eftir. Sumir munu halda því fram að afnám skattsins gagnist helst þeim eignameiri. Aðrir benda á að skatturinn leggist í reynd þungt á fjölskyldur sem eiga verðmæti bundin í fasteignum, búrekstri eða rekstri fyrirtækja en hafa takmarkað svigrúm til að mæta skattgreiðslu nema með sölu eða skuldsetningu. Það er einmitt ástæða þess að þessi umræða þarf að vera heiðarleg og byggð á raunverulegum áhrifum, ekki einföldum slagorðum. Borgaraflokkurinn hefur lagt áherslu á að foreldrar eigi að geta arfleitt börn sín með meira frelsi og að skattkerfið eigi að vera einfaldara, fyrirsjáanlegra og réttlátara. Þessi tillaga er í þeim anda. Hún ver eignarrétt, einfaldar kerfið og auðveldar kynslóðaskipti í heimilum, fjölskyldufyrirtækjum, nýsköpun og landbúnaði. Virðulegi forseti. Hér er verið að velja á milli tveggja sjónarmiða: annars vegar þess að ríkið taki sinn skerf enn einu sinni þegar fjölskyldur ganga í gegnum missi og eigendaskipti, hins vegar þess að treysta fólki betur fyrir eigin verðmætum og byggja skattkerfi á skýrari og heilbrigðari grunni. Ég vel síðari leiðina. Erfðafjárskattur á ekki að eiga framtíð í íslensku skattkerfi.

Virðulegi forseti. Ég þakka háttvirtum þingmanni fyrir afmarkaða og málefnalega spurningu. Svarið er þetta: já, tekjuáhrifin skipta máli og ég hef hvergi gert lítið úr þeim. En það er ekki nægilegt svar við slæmum skatti að segja einfaldlega að ríkissjóður hafi vanist tekjunum. Þá væri nær enginn skattur nokkurn tíma endurmetinn. Meginatriðið er að erfðafjárskattur leggst á eignatilfærslu, oft á eignir sem þegar hafa borið skattlagningu, og getur í framkvæmd skapað verulegan þrýsting á fjölskyldur og rekstur. Það á sérstaklega við þar sem verðmæti eru bundin í fasteignum, jörðum eða fyrirtækjum en ekki í lausu fé. Þar liggja dreifingaráhrifin líka, ekki aðeins í formlegri tekjuskiptingu heldur í því hver hefur svigrúm til að halda heimili, búrekstri eða fjölskyldufyrirtæki áfram án skuldsetningar eða nauðungarsölu. Varðandi ríkisfjármálin tel ég að rétta leiðin sé sú sem ég rakti í framsöguræðu: forgangsröðun og skilvirkni í útgjöldum. Nefndarálitið kallar á frekari greiningu og það er eðlilegt. En sú ábending breytir ekki meginniðurstöðunni um að skatturinn sjálfur stendur á veikum grunni. Ef við ætlum að byggja traust skattkerfi verðum við líka að vera tilbúin að afnema skatta sem ekki standast málefnalega skoðun. Það er kjarni þessa máls.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir afmarkaða og málefnalega spurningu. Svarið er þetta: ég tel ekki rétt að verja slæman skatt með þeim rökum einum að ríkið hafi vanist tekjunum. Ef ríkissjóður treystir á skatt sem byggist á tvísköttun, flókinni stjórnsýslu og óheppilegum áhrifum á kynslóðaskipti, þá er vandinn ekki hjá fjölskyldunum heldur í forgangsröðun ríkisins. Ég er ekki að leggja til að tekjufall verði mætt með skerðingu á grunnþjónustu. Ég er að segja að það verði að mæta því með aðhaldi, betri forgangsröðun og skilvirkari ríkisrekstri. Það er einmitt þar sem ríkisstjórnin hefur brugðist. Við sjáum útgjaldaþenslu, vaxandi vaxtakostnað og of litla festu í rekstri. Lausnin getur ekki alltaf verið sú að halda í hvaða skatt sem er vegna þess að útgjöldin hafa fengið að vaxa óáreitt. Nefndin kallar eftir nánara mati, og það er eðlilegt. Ég hef ekkert á móti því að það mat fari fram. En slíkt mat breytir ekki meginatriðinu: skatturinn er ranglega upp byggður og hefur raunveruleg neikvæð áhrif á heimili, fjölskyldufyrirtæki og búrekstur, ekki síst í landsbyggðunum þar sem eignir eru oft bundnar í rekstri fremur en lausu fé. Við eigum að byrja á því að laga kerfið, ekki verja það af vana.

Virðulegi forseti. Háttvirtur þingmaður Reykjavík Norður, Samúel, sagði hér áðan í ræðustól Alþingis að hér væri um að ræða 14 milljarða króna tekjumissi fyrir ríkissjóð og að því yrði að svara hvað kæmi í staðinn. Það er eðlileg spurning. En mig langar að beina einni annarri, ekki síður eðlilegri, spurningu til háttvirts þingmanns. Ef háttvirtur þingmaður viðurkennir, eins og fram kom í ræðu hans, að erfðafjárskattur geti í einstökum tilvikum valdið raunverulegum vanda, matságreiningi, greiðslubyrði og jafnvel þrýstingi á skuldsetningu eða sölu eigna, á hvaða efnislegu grundvelli telur hann þá réttlætanlegt að ríkið haldi áfram að skattleggja eignatilfærslu sem þegar hefur orðið til eftir að eignamyndun, tekjur eða rekstur hafa áður borið skatt? Ég spyr þetta vegna þess að háttvirtur þingmaður hafnar tvísköttunarrökum sem of einfaldri framsetningu, en setur í staðinn fram almenna vísun í tekjuöflun, jöfnun og dreifingu byrða. Það skýrir þó ekki sjálft hvers vegna þessi tiltekni skattstofn sé betri eða réttlátari en aðrir, né hvers vegna rétt sé að verja hann þrátt fyrir þá stjórnsýsluflækju og þann fjárhagslega þrýsting sem þingmaðurinn sjálfur viðurkennir að geti skapast. Ég óska því eftir skýru svari um réttlætingu skattstofnsins sjálfs.

Virðulegi forseti. Ég þakka háttvirtum þingmanni fyrir ræðuna, en vil beina einni skýrri spurningu að honum. Háttvirtur þingmaður byggir verulega andstöðu sína á því að hér hverfi 14 milljarðar úr ríkissjóði og spyr hvað komi í staðinn. En er háttvirtur þingmaður þá í raun að halda því fram að rétt sé að viðhalda skattlagningu á eignatilfærslu við andlát einfaldlega vegna þess að ríkið vill halda í tekjurnar, jafnvel þótt um sé að ræða eignir sem hafa þegar sætt skattlagningu á myndunartíma? Þetta er kjarni málsins. Hér er ekki verið að ræða nýjar tekjur, ný verðmæti eða nýja skattstofna sem verða til við andlát. Hér er verið að ræða tilfærslu eigna innan fjölskyldu, oft eigna sem tengjast heimili, búrekstri eða fjölskyldufyrirtæki. Í Suðurkjördæmi sjáum við þetta mjög skýrt þegar erfingjar standa frammi fyrir því að þurfa annaðhvort að skuldsetja sig eða ganga á rekstrargrundvöll atvinnu sem hefur byggst upp yfir langan tíma. Ég spyr því háttvirtan þingmann mjög afmarkað: Telur hann efnislega réttlætanlegt að ríkið taki sérstakan skerf af slíkri eignatilfærslu við andlát, eða byggir afstaða hans fyrst og fremst á því að ríkissjóður treysti sér ekki til að missa þessa tekjulind?