Frumvarp til laga um breytingu á barnalögum og lögum um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu við 3. grein frumvarps til laga um breytingu á barnalögum og lögum um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna. Tillagan er skýr og afmörkuð: 1. töluliður 3. greinar falli brott. Ég legg þessa breytingu ekki fram til að tefja málið eða fella það í heild. Þvert á móti tel ég að þar séu atriði sem geta verið skynsamleg, meðal annars að færa áhersluna frá formlegri sambúðarstöðu yfir í skýrara samþykki. En einmitt þess vegna verðum við að vanda okkur. Þegar löggjafinn snertir barnarétt, foreldrahugtak og réttarstöðu barns frá upphafi, þá dugar ekki að segja að tilgangurinn sé góður. Textinn sjálfur verður að vera skýr, fyrirsjáanlegur og traustur. Rök breytingartillögunnar eru einföld. Með því að fella brott 1. tölulið 3. greinar er horfið frá þeirri efnisbreytingu sem víkkar foreldrahugtakið í ákvæðinu. Ég tel að þar sé farið of hratt og of langt án þess að nauðsynleg heildarsýn liggi fyrir. Í nefndarálitum kemur skýrt fram að kallað sé eftir skýrari lagaákvæðum um samþykki, skráningu, persónuvernd og réttarstöðu barns. Dómsmála- og mannréttindanefnd leggur sérstaka áherslu á ótvíræða réttarstöðu barns frá upphafi. Velferðarnefnd talar sömuleiðis um þörf á skýrleika og mat á framkvæmd. Þetta er kjarninn. Við eigum ekki að setja í lög breytingu á svo grunnstæðu hugtaki nema við séum fullviss um að hún samræmist barnarétti, fjölskyldurétti og framkvæmd kerfisins alls. Annars er hætt við að við flytjum óvissu inn í kerfi sem á að veita börnum og fjölskyldum öryggi. Löggjöf af þessu tagi má ekki vera tilraunastarfsemi. Ég tel líka mikilvægt að Alþingi sýni hér aðgát. Það er ekkert afturhald í því að krefjast skýrleika þegar um rétt barns er að ræða. Það er einfaldlega ábyrg löggjöf. Við eigum að bæta aðgengi og einfalda regluverk þar sem það er unnt, en ekki á kostnað lagalegrar vissu. Breytingartillagan bætir því frumvarpið með því að halda eftir þeim þáttum sem kunna að vera málefnalegir, en draga út þann lið sem að mínu mati er ekki nægilega undirbúinn. Það er uppbyggileg leið. Hún ver rétt barns, styrkir fyrirsjáanleika og dregur úr hættu á ágreiningi síðar. Virðulegi forseti. Ég hvet hv. þingmenn til að styðja þessa breytingartillögu svo frumvarpið verði skýrara, traustara og betur í stakk búið til að þjóna þeim sem lögin eiga fyrst og fremst að vernda, börnunum sjálfum.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir afmarkaða spurningu. Ég er ekki að halda því fram að frumvarpið fjölgi lagalegum foreldrum umfram tvo. Það stendur skýrt. Athugasemd mín lýtur að öðru, nefnilega því að þegar skilyrðið færist frá stöðu sem er tiltölulega auðgreinanleg í lögum, hjúskap eða skráðri sambúð, yfir í samþykki sem á að bera sömu eða sambærilega réttaráhrif, þá verður löggjafinn að skilgreina með mikilli nákvæmni efni, form, tímamark og afturköllun þess samþykkis. Þar liggur óvissan sem ég bendi á. Ekki í fjölda foreldra heldur í því hvenær og með hvaða hætti foreldraréttaráhrif stofnast með ótvíræðum hætti frá upphafi. Báðar nefndir kalla eftir skýrari reglum um samþykki, skráningu, persónuvernd og réttarstöðu barns. Það er ekki smáatriði. Það er kjarni málsins. Ef textinn er ekki nægilega skýr um þessi atriði getum við staðið frammi fyrir ágreiningi um gildi samþykkis, skráningu þess eða réttarstöðu við fæðingu. Það er einmitt sú lagalega óvissa sem ég tel óábyrgt að setja inn í barnarétt. Þess vegna legg ég til að þessi liður falli brott þar til fyrir liggur skýrari og traustari umgjörð.

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu við frumvarp til laga um breytingu á barnalögum og lögum um tæknifrjóvgun og notkun kynfrumna og fósturvísa manna til stofnfrumurannsókna. Tillagan er einföld að formi en mikilvæg að efni: 6. gr. frumvarpsins falli brott. Með þeirri breytingu er horfið frá þeirri rýmkun sem frumvarpið gerir ráð fyrir um heimild til geymslu fósturvísa sem ætlað er til gjafar. Ég vil undirstrika að þessi breytingartillaga er ekki lögð fram til að tefja allt frumvarpið eða hafna allri endurskoðun á reglum um tæknifrjóvgun. Þvert á móti. Það er fullt tilefni til að skoða regluverkið, einfalda það þar sem það á við og tryggja að réttarstaða fólks sé skýr. En þegar kemur að gjöf og geymslu fósturvísa erum við komin inn á svið sem kallar á meiri varkárni. Hér er um mjög viðkvæmt siðferðilegt og lagalegt álitaefni að ræða. Í nefndarálitum kemur skýrt fram að þörf sé á skýrari lagaákvæðum um samþykki, skráningu, persónuvernd og réttarstöðu barns. Einnig er bent á nauðsyn fyrirsjáanlegrar framkvæmdar og ótvíræðrar réttarstöðu barns frá upphafi. Það eru ekki smáatriði. Þetta eru grunnatriði. Ég tel því ekki skynsamlegt að fara lengra á þessu stigi og opna sérstaklega fyrir rýmri heimild til geymslu fósturvísa í gjafarskyni áður en þessi atriði hafa verið útfærð með skýrari hætti. Radísk skynsemi felst stundum í því að stíga ekki of langt í einu. Lög eiga að vera skýr, framkvæmanleg og byggð á traustum grunni. Annars eykst hættan á réttaróvissu, álagi á kerfið og vafamálum sem síðan lenda á fjölskyldum og börnum. Við eigum að hafa hagsmuni barnsins í forgrunni og gæta þess að lagaumhverfið sé traust áður en nýjar heimildir eru rýmkaðar. Þjóðin á að vera fyrir flokkana. Í máli sem þessu á það sérstaklega við. Við eigum ekki að láta pólitíska ákefð ráða ferðinni heldur vanda verkið. Þess vegna legg ég til að 6. gr. falli brott. Með því er ekki verið að loka umræðunni til framtíðar heldur að segja með skýrum hætti að þetta tiltekna skref þarfnist meiri undirbúnings, víðtækari umræðu og nákvæmari lagasetningar. Það bætir frumvarpið, styrkir réttaröryggi og stuðlar að vandaðri niðurstöðu. Ég hvet háttvirt Alþingi til að samþykkja breytingartillöguna.

Virðulegi forseti. Ég þakka fyrir afmarkaða spurningu. Svar mitt er já, ég tel að þeir annmarkar sem hér hafa verið nefndir séu ekki leystir með almennri vísun til skýrari reglna síðar eða með því einu að herða orðalag í framkvæmdarákvæðum. Ástæðan er sú að hér er ekki aðeins um tæknilegt frágangsmál að ræða heldur efnislega nýja heimild sem snertir stöðu barns, mörk samþykkis og mjög viðkvæma persónuupplýsinga. Nefndarálitin benda einmitt á að skýra þurfi efni og afturköllun samþykkis, skráningu, persónuvernd, samræmingu við aðrar reglur barnaréttar og fyrirsjáanlega framkvæmd. Þegar svo mörg grunnatriði eru enn óútkljáð tel ég ekki ábyrgt að opna heimildina fyrst og reyna síðan að fylla í eyðurnar. Það er öfug lagasetning. Efnislega stendur því eftir sú ástæða að réttarstaða barnsins þarf að vera ótvíræð frá upphafi. Það er kjarninn. Við eigum ekki að setja í lög heimild sem kallar strax á frekari skýringar um grundvallaratriði áður en hún verður talin örugg og framkvæmanleg. Ég er því ekki að hafna umræðunni með öllu. Ég er að segja að þetta tiltekna skref sé ekki nægilega undirbúið. Í svona máli á varkárni að vera meginreglan, ekki eftiráskýringar.