Íslenskur ríkisborgararéttur (svipting ríkisborgararéttar)

Frumvarpið leggur til hertar reglur um afturköllun og sviptingu íslensks ríkisborgararéttar sem þegar hefur verið veitt, en felur ekki í sér lögleiðingu á nýrri heimild sem áður var bönnuð almennt fyrir borgara. Gert er ráð fyrir að hægt verði að fella úr gildi veitingu ríkisborgararéttar ef umsækjandi hefur vísvitandi veitt rangar eða villandi upplýsingar eða leynt mikilvægum atriðum. Einnig er lagt til að ráðherra geti, að fengnu rökstuddu áliti ríkislögreglustjóra, svipt tiltekna einstaklinga ríkisborgararétti vegna mjög alvarlegra brota og áframhaldandi ógnar við samfélagið. Frumvarpið er rökstutt með vísan til aukinnar skipulagðrar brotastarfsemi, en vekur ágreining um meðalhóf, réttindi og réttaröryggi.

Tilgangur

Markmið frumvarpsins er að herða skilyrði um íslenskan ríkisborgararétt og skapa skýrari heimildir til að afturkalla eða svipta ríkisborgararétti í alvarlegum tilvikum. Rökstuðningurinn byggir á öryggissjónarmiðum, einkum vegna skipulagðrar brotastarfsemi, en jafnframt er tekið fram að ekki megi gera einstakling ríkisfangslausan samkvæmt stjórnarskrárvernd.

Helstu breytingar

• Heimild yrði skýrð eða aukin til að fella úr gildi veitingu íslensks ríkisborgararéttar ef umsækjandi gaf vísvitandi rangar eða villandi upplýsingar eða leyndi mikilvægum atriðum.
• Ráðherra fengi heimild til að svipta einstakling íslenskum ríkisborgararétti að uppfylltum lögbundnum skilyrðum.
• Svipting yrði bundin við alvarleg hegningarlagabrot sem geta varðað allt að 16 ára fangelsi.
• Skilyrði yrði að áframhaldandi vera viðkomandi hér á landi teldist skapa ógn fyrir samfélagið.
• Litið yrði til þess hvort líklegt sé að brotaferill viðkomandi haldi áfram.
• Ákvörðun ráðherra yrði byggð á rökstuddu áliti ríkislögreglustjóra.
• Áréttað er að ekki megi svipta mann ríkisborgararétti þannig að hann verði ríkisfangslaus.
• Breytingarnar myndu einkum ná til þeirra sem hafa öðlast íslenskan ríkisborgararétt samkvæmt II. eða III. kafla gildandi laga.

Deiluefni

• Stuðningsmenn leggja áherslu á öryggi samfélagsins og telja nauðsynlegt að bregðast við skipulagðri brotastarfsemi með harðari úrræðum.
• Andstæðingar kunna að telja að svipting ríkisborgararéttar gangi of langt og grafi undan réttaröryggi og meðalhófi.
• Deilt getur verið um hvort eðlilegt sé að gera greinarmun á einstaklingum sem öðluðust ríkisborgararétt og öðrum ríkisborgurum.
• Álitamál er hversu víðtækt mat á 'ógn' og líkum á áframhaldandi brotaferli eigi að vera.
• Sumir líta á frumvarpið sem mikilvægt varnarúrræði gegn alvarlegri glæpastarfsemi, en aðrir sem pólitískt táknmál sem getur bitnað á innflytjendum og naturalíseruðum borgurum.
• Deila má um valdahlutföll og hvort ráðherra eigi að hafa svo víðtæka heimild þótt hún byggi á áliti lögregluyfirvalda.

Hópar sem verða fyrir áhrifum

Fjárhagsleg áhrif

Engin töluleg fjárhagsáhrif koma fram í efninu. Líklegt er að breytingarnar hafi í för með sér einhvern kostnað vegna rannsóknar, málsmeðferðar og mögulegra ágreiningsmála eða dómsmála, en ekki er gerð grein fyrir tekjuáhrifum eða áætluðum útgjöldum.