Frumvarp til laga um breytingu á lögum um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952 (svipting ríkisborgararéttar)

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir frumvarpi til laga um breytingu á lögum um íslenskan ríkisborgararétt, nr. 100/1952, sem fjallar um afturköllun og sviptingu ríkisborgararéttar í afmörkuðum og alvarlegum tilvikum. Kjarni málsins er einfaldur. Íslenskur ríkisborgararéttur er verðmætur. Hann er ekki formsatriði, ekki stimpill á blaði og ekki réttindi sem samfélagið á að þurfa að láta af hendi án skýrra skilyrða og ábyrgðar. Þegar ríkisborgararéttur er fenginn með svikum, eða þegar einstaklingur sem hefur öðlast hann gerist sekur um mjög alvarleg brot og telst áfram raunveruleg ógn við samfélagið, þá verður löggjafinn að hafa kjark til að bregðast við. Frumvarpið byggir á tveimur meginstoðum. Annars vegar er skýrt kveðið á um að hægt verði að fella úr gildi veitingu ríkisborgararéttar ef umsækjandi hefur vísvitandi veitt rangar eða villandi upplýsingar eða leynt mikilvægum atriðum. Það er að mínu mati ekki aðeins eðlilegt heldur sjálfsagt. Réttur sem fæst með blekkingum stendur ekki á traustum grunni. Samfélagið á ekki að vera bundið af ákvörðun sem byggðist á ósönnum forsendum. Hins vegar leggur frumvarpið til að ráðherra geti, að fengnu rökstuddu áliti ríkislögreglustjóra, svipt einstakling ríkisborgararétti við mjög þröng og skýr skilyrði. Þar er ekki verið að ræða smávægileg brot eða geðþóttaákvarðanir. Um er að ræða alvarleg hegningarlagabrot sem geta varðað allt að 16 ára fangelsi, og jafnframt þarf að liggja fyrir mat um að áframhaldandi vera viðkomandi hér á landi skapi ógn fyrir samfélagið og að líkur séu á áframhaldandi brotaferli. Þetta er því neyðarúrræði fyrir alvarlegustu tilvikin, ekki almenn heimild til íhlutunar. Ég vil leggja sérstaka áherslu á að frumvarpið virðir þá grundvallarreglu að engan megi gera ríkisfangslausan. Það er skýrt afmarkað. Það beinist einkum að þeim sem hafa öðlast íslenskan ríkisborgararétt samkvæmt reglum laganna síðar á ævinni, og aðeins þegar lagaskilyrði eru uppfyllt. Hér er því hvorki verið að stíga út fyrir stjórnarskrárvernd né að opna á óhefta valdbeitingu. Þvert á móti er verið að setja skýrari reglur þar sem nú ríkir of mikil óvissa. Virðulegi forseti. Andstæðingar frumvarpsins munu án efa segja að hér sé vegið að réttindum og réttaröryggi. Ég tel þá gagnrýni að verulegu leyti byggða á misskilningi. Réttaröryggi felst ekki í því að stjórnvöld séu ráðalaus gagnvart svikum eða gagnvart einstaklingum sem hafa gerst sekir um mjög alvarlega brotastarfsemi og eru áfram taldir ógna samfélaginu. Réttaröryggi almennings skiptir einnig máli. Þolendur skipulagðrar brotastarfsemi hafa líka rétt. Fjölskyldur sem vilja búa við öryggi hafa líka rétt. Samfélagið allt hefur rétt á því að löggjafinn setji skýr mörk og verndi þá sem hér lifa og starfa. Við höfum á undanförnum árum séð aukna umræðu um skipulagða brotastarfsemi og harðari glæpastarfsemi. Þá dugar ekki að Alþingi horfi undan og tali í sífellu um jafnvægi án þess að gera neitt. Löggjöf verður að endurspegla veruleikann eins og hann er, ekki eins og menn óska sér að hann sé. Fólk úti í samfélaginu skilur þetta vel. Það skilur að ríkisborgararéttur felur í sér gagnkvæma skyldu. Samfélagið veitir réttindi, en gerir jafnframt þá lágmarkskröfu að menn fari með þau af heilindum og virði grundvallaröryggi landsins. Ég segi einnig þetta skýrt: Frumvarpið beinist ekki gegn saklausu fólki, ekki gegn fólki vegna uppruna þess og ekki gegn þeim sem hafa komið hingað til að vinna, byggja sér líf og leggja sitt af mörkum. Þvert á móti ver það heiðarlegt fólk, líka innflytjendur sem vilja búa í öruggu og réttlátu samfélagi. Það sem frumvarpið beinist að eru svik og mjög alvarleg brot. Það er grundvallarmunur á þessu tvennu, og Alþingi má ekki rugla þeim saman. Í stefnu Þjóðfylkingarinnar höfum við sagt skýrt að taka þurfi stjórnina aftur í málum sem snerta landamæri, löggæslu og öryggi samfélagsins. Þetta frumvarp er í þeim anda. Það setur skýr mörk, eykur ábyrgð og gefur stjórnvöldum afmarkað úrræði þar sem hagsmunir almennings eru mestir. Virðulegi forseti. Löggjafinn á ekki að vera síðasta víglína kerfis sem bregst of seint. Hann á að vera fyrsta víglína samfélags sem ver sig innan marka laga og réttarríkis. Þess vegna legg ég þetta frumvarp fram og hvet háttvirt Alþingi til að taka því af alvöru, bæta það ef þurfa þykir, en hafna ekki þeirri meginreglu að íslenskur ríkisborgararéttur sé verðmæti sem beri að verja með skýrum reglum og ábyrgri löggjöf. Ég legg því til að frumvarpinu verði vísað til viðeigandi nefndar að lokinni þessari umræðu.

Virðulegi forseti. Ég þakka háttvirtum þingmanni fyrir málefnalega spurningu. Svarið er í fyrsta lagi það að heimildin er ekki frjáls og hún er ekki reist á almennu geðþótta- eða matskenndu orðalagi einu saman. Frumvarpið byggir á samverkandi skilyrðum. Annars vegar þarf að liggja fyrir mjög alvarlegt brot. Hins vegar þarf rökstutt álit ríkislögreglustjóra um áframhaldandi ógn. Þetta er því ekki pólitískt hentugleikamál heldur afmarkað neyðarúrræði í alvarlegustu tilvikum. Í öðru lagi er jafnræði ekki það sama og að öll tilvik séu eins meðhöndluð þótt aðstæður séu ólíkar. Það er efnislegt jafnræði að löggjafinn geri greinarmun þar sem málefnalegur munur er fyrir hendi. Sá sem hefur öðlast ríkisborgararétt á grundvelli rangra eða leyndra upplýsinga stendur ekki jafnfætis þeim sem fékk hann á lögmætum og sönnum forsendum. Þar er verið að leiðrétta ákvörðun sem byggðist á gölluðum grunni. Í þriðja lagi er skýrt að engan má gera ríkisfangslausan. Það er grundvallarvörn. Ég er sammála því að nefndin eigi að fara vandlega yfir orðalag á borð við „ógn við samfélagið“ svo enginn vafi leiki á afmörkuninni. En meginatriðið stendur: samfélagið á að hafa lögbundið úrræði þegar um svik eða alvarlegustu brot er að ræða.

Virðulegi forseti. Háttvirtur þingmaður Reykjavík Suður, Málfríður, sagði hér áðan í ræðustól Alþingis að með frumvarpinu værum við í reynd að búa til tvær tegundir af ríkisborgurum og grafa undan jafnræði. Ég vil beina einni skýrri spurningu til háttvirts þingmanns um þá fullyrðingu. Er háttvirtur þingmaður í alvöru þeirrar skoðunar að það brjóti gegn jafnræði að ríkið hafi heimild til að fella úr gildi veitingu ríkisborgararéttar þegar hann var fenginn með vísvitandi röngum eða villandi upplýsingum eða með því að leyna mikilvægum atriðum? Þar er ekki verið að tala um geðþótta, heldur um það grundvallaratriði að réttindi sem aflað er með svikum standi ekki óhreyfð. Það finnst mér vera eðlileg og hófleg regla í réttarríki. Við erum ekki að ræða hér saklaust fólk eða almenna og óljósa heimild gagnvart stórum hópi. Við erum að ræða afmörkuð og alvarleg tilvik þar sem annaðhvort liggja fyrir svik við öflun réttarins eða mjög alvarleg brot og áframhaldandi ógn, að undangengnu rökstuddu mati. Í því felst ekki árás á jafnræði heldur vernd samfélagsins og virðing fyrir því að íslenskur ríkisborgararéttur sé verðmætur. Getur háttvirtur þingmaður skýrt hvernig það samrýmist réttlætiskennd almennings að svik við öflun ríkisborgararéttar eigi aldrei að hafa afleiðingar?