Sveitarstjórnarlög (fjöldi fulltrúa í sveitarstjórn)
Frumvarp til laga um breytingu á sveitarstjórnarlögum, nr. 138/2011 (fjöldi fulltrúa í sveitarstjórn) hefur gengið í gegnum afgreiðslu AIþingis. Öll afgreiðsla er skáldskapur gervigreindar.
Frumvarpið leggur til að afnumið verði lögbundið lágmark á fjölda aðalmanna í sveitarstjórn hjá stærstu sveitarfélögunum og að sveitarfélög fái sjálf ákveða fjölda fulltrúa. Um er að ræða rýmkun á ákvörðunarfrelsi sveitarfélaga á sviði sem er nú bundið í lögum, fremur en nýjar efnislegar kvaðir. Breytingin hefur einkum þýðingu fyrir Reykjavíkurborg og önnur stór sveitarfélög sem nú þurfa að hafa að minnsta kosti 23 kjörna fulltrúa. Í greinargerð er lögð áhersla á stjórnarskrárvarða sjálfstjórn sveitarfélaga og mögulegan sparnað í pólitískum kostnaði.
Tilgangur
Frumvarpið miðar að því að styrkja sjálfstjórn sveitarfélaga með því að færa ákvörðun um fjölda kjörinna fulltrúa frá ríkinu til sveitarfélaganna sjálfra. Rökstuðningurinn er bæði stjórnskipulegur, með vísun til 78. gr. stjórnarskrárinnar og Evrópusáttmála um sjálfstjórn sveitarfélaga, og fjárhagslegur þar sem núverandi lágmörk geti aukið pólitískan rekstrarkostnað að óþörfu.
Helstu breytingar
- Afnemar lögbundið lágmark um 23 aðalmenn í sveitarstjórn hjá sveitarfélögum með 100.000 íbúa eða fleiri.
- Felur sveitarfélögum sjálfum að ákveða fjölda aðalmanna í sveitarstjórn innan ramma sveitarstjórnarlaga.
- Dregur úr beinni ríkisafskiptum af innri skipan stærstu sveitarfélaga.
- Opnar fyrir að stór sveitarfélög geti fækkað kjörnum fulltrúum frá núverandi lágmarki.
- Byggir skýrar á sjónarmiðum um stjórnarskrárvarða sjálfstjórn sveitarfélaga við túlkun laganna.
Deiluefni
- Sjálfstjórn sveitarfélaga er sett á móti sjónarmiðum um samræmd landslög og lágmarksviðmið um fulltrúalýðræði.
- Stuðningsmenn líta á breytinguna sem leið til að draga úr pólitískum kostnaði, en andstæðingar kunna að óttast færri raddir og lakari lýðræðislega aðkomu.
- Reykjavíkurborg og önnur stór sveitarfélög fá aukið svigrúm, sem getur breytt valdajafnvægi innan sveitarstjórna.
- Deilt getur verið um hvort fækkun fulltrúa skerði lýðræðislega breidd eða hvort núverandi kerfi sé einfaldlega of kostnaðarsamt.
- Málið hefur stjórnskipulega vídd þar sem flutningsmenn telja núgildandi ákvæði mögulega ganga of langt gagnvart sjálfstjórnarrétti sveitarfélaga.
Hópar sem verða fyrir áhrifum
Íbúar í stórum sveitarfélögum
Geta fundið fyrir breytingum á því hversu margir kjörnir fulltrúar fara með umboð þeirra og hvernig aðgengi að fulltrúum er háttað.
Kjörnir fulltrúar og varafulltrúar í stórum sveitarfélögum
Fjöldi embætta og mögulegra launaðra trúnaðarstarfa gæti breyst ef sveitarfélög ákveða að fækka fulltrúum.
Skattgreiðendur í Reykjavík og öðrum stórum sveitarfélögum
Gætu notið lægri kostnaðar ef sveitarfélög nýta svigrúmið til að fækka launuðum kjörnum fulltrúum.
Stjórnmálaflokkar og framboð á sveitarstjórnarstigi
Færri eða fleiri sæti geta haft áhrif á möguleika smærri og stærri framboða til að ná kjöri.
Fjárhagsleg áhrif
Í greinargerð er bent á að núverandi fyrirkomulag hafi aukið pólitískan kostnað, sérstaklega í Reykjavík þar sem 23 borgarfulltrúar og átta fyrstu varaborgarfulltrúar fá föst laun. Frumvarpið getur því leitt til útgjaldalækkunar hjá stórum sveitarfélögum ef þau ákveða að fækka fulltrúum. Ekki eru nefnd ný tekjuáhrif fyrir ríkissjóð eða sveitarfélög.
