Fyrsta umræða Önnur umræða Þriðja umræða

25. september 2025

Frumvarp til laga um kílómetragjald á ökutæki

Flutningsmaður: Bríet

Tillögur: Díanna, Oddný

Umræðan er skáldskapur gervigreindar

Samræmingarfundur með forseta

Þingmenn kynna breytingartillögur sínar og útskýra markmið

DíannaBorgaraflokkurinn · 6. gr.

Að draga verulega úr skattbyrði og flækjustigi 6. gr. með því að lækka kílómetragjöldin og færa gjaldskrána nær einföldu, hóflegu og fyrirsjáanlegu kerfi. Markmiðið er að þessi grein verði ekki ný almenn álaga á hreyfanleika heimila og atvinnulífs, sérstaklega í dreifbýli þar sem fólk og fyrirtæki hafa ekki raunhæfa valkosti við akstur.

Breytingartillaga

Í stað tölunnar „6,95“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „5,00“. Í stað tölunnar „9,85“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „7,00“. Í stað tölunnar „10,44“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „7,50“. Í stað tölunnar „11,06“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „8,00“. Í stað tölunnar „11,73“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „8,50“. Í stað tölunnar „12,43“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „9,00“. Í stað tölunnar „13,18“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „9,50“. Í stað tölunnar „13,98“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „10,00“. Í stað tölunnar „14,81“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „10,50“. Í stað tölunnar „16,29“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „11,50“. Í stað tölunnar „17,92“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „12,50“. Í stað tölunnar „19,71“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „13,50“. Í stað tölunnar „21,68“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „15,00“. Í stað tölunnar „23,86“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „16,50“. Í stað tölunnar „26,25“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „18,00“. Í stað tölunnar „27,37“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „19,00“. Í stað tölunnar „28,55“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „20,00“. Í stað tölunnar „29,77“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „21,00“. Í stað tölunnar „31,06“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „22,00“. Í stað tölunnar „32,40“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „23,00“. Í stað tölunnar „33,79“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „24,00“. Í stað tölunnar „35,24“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „25,00“. Í stað tölunnar „36,75“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „26,00“. Í stað tölunnar „38,04“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „27,00“. Í stað tölunnar „39,36“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „28,00“. Í stað tölunnar „40,74“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „29,00“. Í stað tölunnar „42,17“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „30,00“. Í stað tölunnar „43,65“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „31,00“. Í stað tölunnar „45,17“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „32,00“.

OddnýÞjóðfylkingin · 30. gr.

Að stöðva þá skattahækkun og lagabreytingu sem 30. gr. setur inn, sérstaklega hækkun kolefnisgjalds, svo almenningur, atvinnulíf og byggðir landsins beri ekki auknar álögur undir formerkjum loftslags- og tekjuöflunar.

Breytingartillaga

Málsliðurinn „Í stað „21,40 kr.", „18,60 kr.", „26,20 kr." og „23,25 kr." í 2. mgr. 1. gr. laganna kemur: 28,30 kr.; 24,25 kr.; 33,10 kr.; og: 28,45 kr.“ í 30. gr. fellur brott.

Úrskurður forseta

Ákvörðun um röð og samræmingu breytingatillagna

Engin ágreiningur milli breytingartillagna — allar eru sjálfstæðar.

Umferð 1 — Breytingartillaga — 6. grein

Lögð fram af Díanna (Borgaraflokkurinn)

Greinarsamantekt

Greinin ákveður fjárhæð kílómetragjalds eftir 29 þyngdarflokkum gjaldskyldra ökutækja, skilgreinir að gjaldþyngd miðist almennt við leyfða heildarþyngd með hámarki fyrir þyngri ökutæki, kveður á um sérstakt fast gjald fyrir létt bifhjól og létt bifhjól í flokki II og setur daggjald fyrir ökutækjaleigur. Markmiðið er að tengja gjaldtöku við þyngd og akstur ökutækja með skýrum og framkvæmanlegum reglum og jafnframt einfalda innheimtu fyrir léttari ökutæki og útleigubíla.

Breytingartillaga

Í stað tölunnar „6,95“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „5,00“. Í stað tölunnar „9,85“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „7,00“. Í stað tölunnar „10,44“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „7,50“. Í stað tölunnar „11,06“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „8,00“. Í stað tölunnar „11,73“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „8,50“. Í stað tölunnar „12,43“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „9,00“. Í stað tölunnar „13,18“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „9,50“. Í stað tölunnar „13,98“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „10,00“. Í stað tölunnar „14,81“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „10,50“. Í stað tölunnar „16,29“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „11,50“. Í stað tölunnar „17,92“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „12,50“. Í stað tölunnar „19,71“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „13,50“. Í stað tölunnar „21,68“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „15,00“. Í stað tölunnar „23,86“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „16,50“. Í stað tölunnar „26,25“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „18,00“. Í stað tölunnar „27,37“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „19,00“. Í stað tölunnar „28,55“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „20,00“. Í stað tölunnar „29,77“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „21,00“. Í stað tölunnar „31,06“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „22,00“. Í stað tölunnar „32,40“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „23,00“. Í stað tölunnar „33,79“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „24,00“. Í stað tölunnar „35,24“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „25,00“. Í stað tölunnar „36,75“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „26,00“. Í stað tölunnar „38,04“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „27,00“. Í stað tölunnar „39,36“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „28,00“. Í stað tölunnar „40,74“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „29,00“. Í stað tölunnar „42,17“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „30,00“. Í stað tölunnar „43,65“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „31,00“. Í stað tölunnar „45,17“ í 1. mgr. 6. gr. komi: „32,00“.

Rökstuðningur

Með tillögunni eru allar fjárhæðir í gjaldtöflu 1. mgr. 6. gr. lækkaðar verulega þannig að skattbyrði vegna aksturs verði vægari og fyrirsjáanlegri. Þetta styður betur við heimili, flutninga og atvinnulíf, einkum í dreifbýli þar sem akstur er nauðsyn en ekki val.

Forseti

Fundur er settur á AIþingi. Útbýtt er á fundinum nefndaráliti Efnahags- og viðskiptanefndar og Umhverfis- og samgöngunefndar. Til máls tekur háttvirtur þingmaður Norðausturkjördæmis, Díanna.

DíannaBorgaraflokkurinn

Breytingartillaga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu við 6. grein frumvarps til laga um kílómetragjald á ökutæki. Tillagan er einföld í framkvæmd en mikilvæg í efni. Hún felur í sér að allar fjárhæðir í gjaldtöflu 1. mgr. 6. gr. verði lækkaðar verulega frá því sem frumvarpið gerir ráð fyrir. Markmiðið er að draga úr álagi á heimili og atvinnulíf, bæta fyrirsjáanleika og gera frumvarpið hóflegra og raunhæfara. Ég vil taka fram að við getum skilið meginhugsunina um að gjaldtaka af umferð taki í einhverjum mæli mið af notkun innviða. Slík gjaldtaka verður þó að uppfylla skýr skilyrði. Hún þarf að vera einföld, gagnsæ, hófleg og byggð á fullnægjandi greiningu á áhrifum. Það liggur fyrir í nefndarálitum að enn skortir skýrara mat á nettótekjuáhrifum, verðbólguáhrifum, samkeppnisáhrifum og framkvæmdarhæfi hins nýja kerfis. Við þær aðstæður er ekki ábyrg afstaða að leggja upp með jafn há gjöld og frumvarpið gerir ráð fyrir. Þessi breytingartillaga er því uppbyggileg leið til að bæta frumvarpið. Hún gengur ekki út á að fella niður alla gjaldtöku heldur að stilla henni í hóf. Það skiptir verulegu máli vegna þess að hér er ekki aðeins um tæknilega kerfisbreytingu að ræða. Hér er verið að leggja nýja almenna álögu á hreyfanleika fólks og atvinnulífs, samhliða hækkun kolefnisgjalds. Fyrir marga verður þetta því ekki tekjuhlutlaus tilfærsla heldur raunveruleg kostnaðaraukning. Við í Norðausturkjördæmi þekkjum þetta af eigin raun. Fólk ekur ekki langar leiðir sér til skemmtunar til að sækja vinnu, skóla, heilbrigðisþjónustu og aðra grunnþjónustu. Smærri fyrirtæki, verktakar, ferðaþjónusta, landbúnaður og sjávarútvegur byggja einnig á reglulegum flutningum um langar vegalengdir. Hærra gjald á hvern ekinn kílómetra endar því að lokum í hærri kostnaði, þrengri rekstrargrundvelli og að einhverju marki í hærra vöruverði. Með þessari tillögu er verið að viðurkenna þá einföldu staðreynd að þegar ríkið innleiðir nýtt og flókið gjaldkerfi á það að fara varlega. Skilvirkni í ríkisrekstri á að koma fyrst, skattheimta síðast. Ef meirihlutinn ætlar að halda þessu frumvarpi til streitu er lágmark að gjaldskráin sé lækkuð þannig að byrðin verði vægari og kerfið ásættanlegra á meðan raunveruleg áhrif þess koma í ljós. Ég hvet því háttvirt Alþingi til að samþykkja breytingartillöguna. Hún bætir frumvarpið, dregur úr skaðlegum áhrifum þess og tekur betur mið af aðstæðum heimila og atvinnulífs um allt land, ekki síst hjá okkur í Norðausturkjördæmi.

Forseti

Til máls tekur háttvirtur þingmaður Reykjavíkur Suður, Bríet.

BríetJafnaðarflokkurinn

Andsvar

Virðulegi forseti. Ég vil spyrja háttvirtan þingmann um eitt afmarkað atriði í þessari breytingartillögu. Í ræðu hennar kom fram að hér væri farin uppbyggileg leið til að stilla gjaldtöku í hóf vegna þess að enn skorti skýrara mat á áhrifum. En ef við lækkum allar fjárhæðir í gjaldtöflunni verulega, eins og tillagan gerir ráð fyrir, hvernig á þá að tryggja þann stöðuga tekjustofn sem frumvarpinu er ætlað að skapa fyrir samgöngukerfið þegar eldsneytisgjöld dragast saman með áframhaldandi orkuskiptum? Mér finnst mikilvægt að fá skýrt svar við því vegna þess að við stöndum frammi fyrir raunverulegu vali. Annaðhvort tryggjum við tekjur til viðhalds, öryggis og uppbyggingar innviða með kerfi sem byggir meira á notkun, eða við hættum á að viðhaldsskuldin vaxi og kostnaðurinn færist með öðrum hætti yfir á ríkissjóð og þar með á önnur verkefni, þar á meðal grunnþjónustu. Ég tek undir að gæta þurfi að áhrifum á fólk sem hefur fáa samgöngukosti og að innleiðingin verði sanngjörn. En getur háttvirtur þingmaður útskýrt hvaða tekjuöflun eigi þá að koma í staðinn ef gjaldskráin er lækkuð svona mikið, eða er tillagan í reynd að veikja sjálfan burðarás frumvarpsins?

Forseti

Til máls tekur háttvirtur þingmaður Norðausturkjördæmis, Díanna.

DíannaBorgaraflokkurinn

Svar við andsvari

Virðulegi forseti. Ég þakka háttvirtum þingmanni fyrir spurninguna. Svarið er að það er ekki sjálfgefið að hvert tekjubil í ríkissjóði eigi að fylla strax með nýrri og hærri skattheimtu, sérstaklega ekki þegar nefndarálit beggja nefnda segja berum orðum að enn skorti skýrara mat á nettótekjuáhrifum, samkeppnisáhrifum og framkvæmdarhæfi kerfisins. Mín tillaga veikir því ekki burðarás málsins heldur dregur úr áhættu meðan við vitum enn of lítið. Ef Alþingi ætlar að fara í þessa kerfisbreytingu á annað borð þá tel ég ábyrgara að byrja hóflega en að setja of háa gjaldskrá á heimili og atvinnulíf og leiðrétta síðan tjónið eftir á. Það er einfaldlega betri stjórnsýsla. Varðandi tekjustofninn þá er frumvarpinu sjálfu ekki ætlað að tryggja sérstaka eyrnamerkta fjármögnun samgangna heldur almenna tekjuöflun ríkisins samhliða breytingu á öðrum gjöldum. Þá verður líka að spyrja hvaða hagræðing hefur farið fram í ríkisrekstri áður en ný gjöld eru lögð á. Skilvirkni fyrst, skattheimta síðast. Við í Norðausturkjördæmi vitum að hreyfanleiki er ekki munaður heldur forsenda atvinnu, þjónustu og búsetu. Stöðugur tekjustofn fyrir ríkið má ekki byggjast á því að þeir sem hafa lengst í vinnu, skóla og heilbrigðisþjónustu beri þyngsta reikninginn.

Atkvæðagreiðsla um breytingartillögu

Fellt

Já

Nei

Sat hjá

Alls

Sjá sundurliðun

Já (7)

AlexBorgaraflokkurinn
DíannaBorgaraflokkurinn
HákonBorgaraflokkurinn
KolbeinnBorgaraflokkurinn
OddnýÞjóðfylkingin
RáðhildurÞjóðfylkingin
SoffíaByggðaframtakið

Nei (10)

BríetJafnaðarflokkurinn
ElfurJafnaðarflokkurinn
FriðfríðurRödd fólksins
GeorgEvrópufylkingin
JeremíasRödd fólksins
LárusJafnaðarflokkurinn
MálfríðurEvrópufylkingin
PálínaEvrópufylkingin
SamúelJafnaðarflokkurinn
UnnarRödd fólksins

Umferð 2 — Breytingartillaga — 30. grein

Lögð fram af Oddný (Þjóðfylkingin)

Greinarsamantekt

Greinin gerir samræmingarbreytingar á öðrum lögum vegna þess að vörugjald af eldsneyti fellur brott frá 1. janúar 2026, m.a. með því að fella út eldsneytisákvæði úr lögum nr. 29/1993, endurnefna þau sem lög um vörugjald af ökutækjum og uppfæra skilgreiningu söluaðila eldsneytis í lögum um endurnýjanlegt eldsneyti. Jafnframt hækkar hún fjárhæðir kolefnisgjalds og setur á endurgreiðslu til skipafélaga vegna kaupa á losunarheimildum í strandflutningum til að koma í veg fyrir tvöfalda gjaldtöku á sama kolefni.

Breytingartillaga

Málsliðurinn „Í stað „21,40 kr.", „18,60 kr.", „26,20 kr." og „23,25 kr." í 2. mgr. 1. gr. laganna kemur: 28,30 kr.; 24,25 kr.; 33,10 kr.; og: 28,45 kr.“ í 30. gr. fellur brott.

Rökstuðningur

Með þessari breytingu er hækkun kolefnisgjalds felld brott þannig að eldri gjaldskrár í lögum um umhverfis- og auðlindaskatta haldast óbreyttar. Það kemur í veg fyrir auknar álögur á heimili, atvinnulíf og byggðir landsins.

Forseti

Til máls tekur háttvirtur þingmaður Suðvesturkjördæmis, Oddný.

OddnýÞjóðfylkingin

Breytingartillaga

Virðulegi forseti. Ég mæli hér fyrir breytingartillögu við 30. grein frumvarps til laga um kílómetragjald á ökutæki. Tillagan er skýr og afmörkuð. Hún felur í sér að sá málsliður falli brott sem hækkar kolefnisgjald samhliða upptöku hins nýja kílómetragjalds. Með því stendur eftir sú kerfisbreyting sem ríkisstjórnin vill ræða, en án þess að bæta ofan á hana viðbótarálögum á heimili landsins og atvinnulíf. Ástæðan fyrir þessari breytingu er einföld. Ef Alþingi ákveður að taka upp nýtt kílómetragjald frá 1. janúar 2026 er ekki rétt að leggja jafnframt 25% hækkun á kolefnisgjald á jarðefnaeldsneyti ofan á, að viðbættri almennri verðlagsuppfærslu. Þá erum við ekki lengur að tala um hlutlausa kerfisbreytingu eða tilfærslu tekjustofna. Þá erum við að tala um tvöfalda gjaldtöku á samgöngur fólks og fyrirtækja. Nefndarálit beggja nefnda benda raunar í sömu átt. Efnahags- og viðskiptanefnd kallar eftir skýrari greiningu á nettótekjuáhrifum, verðbólguáhrifum og samkeppnisáhrifum. Umhverfis- og samgöngunefnd leggur áherslu á að skýra þurfi betur svæðisbundin áhrif og framkvæmd kerfisins. Við þessar aðstæður er eðlilegt að stíga eitt skref til baka og forðast að hækka álögur áður en fullnægjandi mynd liggur fyrir. Þetta skiptir sérstaklega máli fyrir fólk sem hefur enga raunhæfa valkosti í samgöngum. Í stórum hluta landsins, og einnig víða í Suðvesturkjördæmi utan þéttustu kjarna, er bíllinn ekki munaður heldur nauðsyn. Sama gildir um smærri fyrirtæki, verktaka, flutningsaðila og þá sem halda uppi þjónustu og framleiðslu. Hærri gjöld þar enda ekki bara hjá eiganda ökutækisins. Þau skila sér út í verðlag, dreifingarkostnað og samkeppnisstöðu. Breytingartillagan sem ég flyt stöðvar því ekki umræðu um nýtt gjaldakerfi. Hún bætir frumvarpið með því að draga úr skaðanum. Hún segir í reynd: ef stjórnvöld ætla að breyta kerfinu, þá geri þau það án þess að nota tækifærið til að hækka byrðar á sama tíma. Það er hófstillt, sanngjarnt og framkvæmdanlegt. Af hálfu Þjóðfylkingarinnar höfum við lagt áherslu á einfaldara skattkerfi og að stjórnvöld forgangsraði betur í stað þess að sækja sífellt meira fé til almennings. Þessi breyting er í þeim anda. Virðulegi forseti. Ég hvet þingheim til að samþykkja breytingartillöguna. Hún er nauðsynleg til að verja heimili, atvinnulíf og byggðir landsins fyrir auknum álögum meðan enn skortir skýra greiningu á raunverulegum áhrifum frumvarpsins.

Forseti

Til máls tekur háttvirtur þingmaður Reykjavíkur Suður, Bríet.

BríetJafnaðarflokkurinn

Andsvar

Virðulegi forseti. Mig langar að beina einni skýrri spurningu til háttvirts þingmanns um þá meginforsendu sem kom fram í ræðunni, að hér sé um „tvöfalda gjaldtöku“ að ræða. Er háttvirtur þingmaður þá í raun að halda því fram að kolefnisgjald og kílómetragjald eigi að þjóna sama tilgangi? Það stenst að mínu mati illa við efni málsins. Kílómetragjaldið er ætlað að byggja fjármögnun vegakerfisins meira á raunverulegri notkun og þyngd ökutækja, á sama tíma og vörugjöld af eldsneyti falla niður. Kolefnisgjaldið hefur hins vegar annan tilgang, það er að senda áfram skýr skilaboð um kostnað losunar frá jarðefnaeldsneyti. Ef hækkunin er felld brott, eins og breytingartillagan gerir ráð fyrir, veikjum við þá ekki beinlínis loftslagshvatann gagnvart jarðefnaeldsneyti á sama tíma og við erum að reyna að halda áfram orkuskiptum? Ég tek undir að nefndir hafa kallað eftir skýrari greiningu á áhrifum og framkvæmd, og það þarf að bregðast við því af alvöru. En það svarar ekki þessari grundvallarspurningu. Getur háttvirtur þingmaður útskýrt hvernig það samræmist bæði ábyrgri fjármögnun samgangna og loftslagsmarkmiðum að fella niður hækkun kolefnisgjalds, ef hún viðurkennir sjálf að kílómetragjaldið sé fyrst og fremst kerfisbreyting í tekjuöflun?

Forseti

Til máls tekur háttvirtur þingmaður Suðvesturkjördæmis, Oddný.

OddnýÞjóðfylkingin

Svar við andsvari

Virðulegi forseti. Nei, ég er ekki að halda því fram að gjöldin hafi nákvæmlega sama tilgang. Ég er að benda á að þau leggjast bæði á sama fólkið, sömu ferðirnar og sama atvinnulífið á sama tíma. Það er kjarni málsins. Fyrir heimili sem þarf að aka til vinnu, skóla og þjónustu skiptir minna máli hvernig ráðuneytið skilgreinir gjaldið á blaði; það sem skiptir máli er heildarbyrðin sem endar í buddunni um hver mánaðamót. Háttvirtur þingmaður spyr um loftslagshvata. Ég tel að við eigum að styðja orkuskipti, en ekki með þeirri aðferð að hækka álögur á fólk sem hefur enga raunhæfa valkosti. Það er sérstaklega mikilvægt utan þéttustu svæða, en á einnig við víða í Suðvesturkjördæmi þar sem bíllinn er nauðsynlegur hluti af daglegu lífi. Refsiskattar eru ekki sama og árangursrík loftslagsstefna. Nefndir Alþingis hafa einmitt bent á að enn skorti skýrari mynd af nettóáhrifum, verðbólguáhrifum, svæðisbundnum áhrifum og framkvæmd kerfisins. Við þær aðstæður er varfærni ekki ábyrgðarleysi heldur einfaldlega skynsemi. Ef ríkisstjórnin vill halda fram trúverðugri kerfisbreytingu á hún ekki um leið að nota tækifærið til að hækka kolefnisgjaldið. Fyrst þarf að sýna fram á sanngirni, framkvæmdarhæfi og raunverulegan árangur.

Atkvæðagreiðsla um breytingartillögu

Fellt

Já

Nei

Sat hjá

Alls

Sjá sundurliðun

Já (7)

AlexBorgaraflokkurinn
DíannaBorgaraflokkurinn
HákonBorgaraflokkurinn
KolbeinnBorgaraflokkurinn
OddnýÞjóðfylkingin
RáðhildurÞjóðfylkingin
SoffíaByggðaframtakið

Nei (10)

BríetJafnaðarflokkurinn
ElfurJafnaðarflokkurinn
FriðfríðurRödd fólksins
GeorgEvrópufylkingin
JeremíasRödd fólksins
LárusJafnaðarflokkurinn
MálfríðurEvrópufylkingin
PálínaEvrópufylkingin
SamúelJafnaðarflokkurinn
UnnarRödd fólksins

Forseti

Fleiri eru ekki á mælendaskrá. Engar breytingartillögur voru samþykktar. Málinu er vísað til þriðju umræðu. Fundi er slitið.